کد مطلب: ۵۶۰۶۶۹
لینک کوتاه کپی شد

اخبار آرشیوی

اخبار آرشیوی

سرویس اقتصادی خبرگزاری «نسیم» با توجه به گرایش اقشار مختلف مردم به سرمایه گذاری در بورس گزارش کاملی با عنوان "هر آنچه باید در مورد بورس دانست" منتشر کرد/ در این گزارش اطلاعات جامعی در مورد بورس و نحوه سرمایه‌گذاری در این بازار منتشر شده است (بخش اول)

سرویس اقتصادی خبر گزاری «نسیم» با توجه به گرایش اقشار مختلف مردم به سرمایه گذاری در بورس گزارش کاملی با عنوان "هر آنچه باید در مورد بورس دانست" منتشر کرد.
در این گزارش اطلاعات وسیع در مورد بورس و نحوه سرمایه‌گذاری در این بازار منتشر شده است.


توضیح اینکه با هدف روشن شدن محتویات متنی که در ادامه می‌خوانید در ابتدا "گزیده‌" مطالب خدمت مخاطبین ارائه می‌شود و در ادامه "مشروح" یا توضیح کامل هر آنچه باید در مورد بورس دانست ارائه می‌گردد.


********* گزیده *******


بورس اوراق بهادار، بازاری رسمی و قانونی است که در آن، انواع اوراق بهادار ازجمله سهام شرکت‌های بزرگ و معتبر خرید و فروش می‌شود.
اولین بورس اوراق بهادار در جهان، در قرن 17 میلادی و در آمستـردام هلند تأسیس شد. در ایـران هم بورس اوراق بهادار، در سـال 1346 هجری شمسی متولـد شـد.
در ادامه، مزیت‌‌های سرمایه‌گذاری در بورس ازجمله کسب سود، حفظ سرمایه در مقابل تورم، قابلیت تبدیل سریـع سرمایه به پول نقد و برخورداری از حمایت قانونی را توضیح می‌دهیم و اشاره می‌کنیم که علاوه‌بر مزیت‌هایی که بورس، برای سرمایه‌گذاران ایجاد می‌کند، اثرات بسیار زیادی هم در شکوفایی اقتصاد دارد، زیرا سرمایه‌گذاران با خرید سهام شرکت‌های پذیرفته شده در بورس که اغلب، بنگاه‌های بزرگ اقتصادی هستند، در واقع به تأمین منابع مالی مورد نیاز این شرکت‌ها و در نتیجـه رونـق اقتصادی کشور کمک می‌کنند.
سپس، به موضوع ریسک و بازده سرمایه‌گذاری می‌پردازیم و دراین‌باره، به چند نکتـه اساسی اشاره می‌کنیم:
1- افراد باید قبل از ورود به بورس، میزان ریسک‌پذیری خود را ارزیابی کرده و براساس آن، گزینه مناسب سرمایه‌گذاری در بورس را انتخاب کنند، برای مثال، افرادی‌که به هیچ عنوان تمایلی به پذیرش ریسک ندارند، می‌توانند اوراق مشارکت و یا اوراق اجاره خریداری کنند، اما افرادی‌که توانایی پذیرش ریسک بیشتری دارند، می‌توانند با خرید سهام شرکت‌ها، در بورس سرمایه‌گذاری نمایند.
2- بین ریسک و بازده سرمایه‌گذاری، رابطه مستقیم وجود دارد، به این معنا که افرادی که ریسک بیشتری می‌پذیرند، انتظار دارند بازده بیشتری هم به دست آورند و در مقابل، افرادی که توانایی پذیرش ریسک کمتری دارند، نباید انتظار کسب بازده بالایی داشته باشند، به همین علت است که بازده را پاداش ریسک هم می‌گویند.
3- چون ریسک، از تفاوت واقعیت با پیش‌بینی‌ ناشی می‌شود، بنابراین هراندازه پیش‌بینی دقیق‌تر باشد، ریسک سرمایه‌گذاری کاهش می‌یابد. برای افزایش دقت در پیش‌بینی هم یک راه‌حل اساسی وجود دارد و آن، استفاده‌از اطلاعات معتبر، جامع، به‌روز و دقیق در تصمیم‌گیری‌هاست. بنابراین، بهره‌گیـری از اطلاعات صحیح، نقش اساسی در کاهش ریسک سرمایه‌گذاری دارد.

پس‌از بیان مقدمات لازم برای سرمایه‌گذاری، به سراغ این سؤال اساسی می‌رویم که اساسا، افراد برای سرمایه‌گذاری در بورس، باید چکـار کنند؟ در واقع، دروازه ورود به بورس کجاست؟ در این بخش، اشاره می‌شود که برخلاف تصور عمومی، افراد برای سرمایه‌گذاری در بورس به هیچ وجه نباید به تالار بورس مراجعه کنند، بلکه کافیست به یکی از شرکت‌های کارگزاری رسمی بورس در سراسر کشـور مراجعه کرده و در اولین گام، کد سهامداری دریافت کنند. پس از دریافت کد سهامـداری، افراد می‌توانند به چهار روش، انواع اوراق بهادار ازجمله سهام را در بورس سرمایه‌گذاری کنند:

روش اول: مراجعه حضـوری به کارگزاری و تکمیل فرم سفارش خرید و فروش
روش دوم: ارائه سفارش خرید و فروش، به صورت تلفنی
روش سوم: ارائه سفارش خرید و فروش، به صورت اینترنتی
روش چهارم: معاملات برخط (آنلاین) سهام

همچنیـن خواهیم گفت که یک تفاوت اساسی، بین روش معاملات برخط (آنلاین) سهام با سه روش دیگر وجود دارد و آن اینکه در روش‌های سفارش حضوری، سفارش تلفنی و سفارش اینترنتی، مشتری سفارش خرید و فروش اوراق بهادار را به کارگزار ارائه کرده و این، کارگزار است که درخواست مشتری را وارد سامانه معاملات بورس می‌کند؛ اما در روش معاملات برخط (آنلاین) سهام، این خود سرمایه‌گذار است که مستقیما درخواست خرید یا فروش سهام را ازطریق اینترنت، وارد سامانه مزبور می‌نماید و بنابراین، سرعت عمل در خرید و فروش سهام تا حد بسیار زیادی افزایش یافتـه و سرمایه‌گذار، تنها با در اختیار داشتن یک رایانه متصل به اینترنت، از هر نقطه کشور و یا حتـی خارج از کشور، می‌تواند مستقیما در بورس سرمایه‌گذاری کند.
افراد با درجه‌های مختلف ریسک‌پذیری، امکان سرمایه‌گذاری در بورس را دارند. افرادی‌که به هیج عنوان تمایل به پذیرش ریسک ندارند، می‌توانند در اوراق مشارکت یا اوراق اجاره سرمایه‌گذاری کنند، افرادی‌که ریسک‌پذیری آنها مقداری بیشتر است، می‌توانند ازطریق صندوق‌های سرمایه‌گذاری وارد بورس شونـد، افراد ریسک‌پذیرتر می‌توانند نسبت به خرید و فروش مستقیم سهام اقدام کنند و در نهایت، افرادی‌که بسیار ریسک‌پذیر هستند، می‌توانند با خرید و فروش قراردادهای آتی، در بورس سرمایه‌گذاری کنند.


******* هر آنچه باید در مورد بورس دانست *******
معرفی نحوه پیدایش واژه بورس و تاریخچـه تأسیس بورس در جهان.
کلمه بورس هم مثل هر کلمه‌ای، دارای یک پیشینه‌ی تاریخی است. برای مثال واژه‌ی بانک از آنجا پدید آمد که در اروپا افراد برای انجام مبادلات پولی خود روی نیمکت‌های میدان‌های قدیمی می‌نشستند و پول‌های خود را مبادله می‌کردند. از آنجا که لغت "بنک" در زبان ایتالیایی به معنی نیمکت است. بعدها مراکزی که وظیفه‌ی انجام مبادلات پولی را بر عهده گرفتند به بانک معروف شدند.
به گفته اغلب کارشناسان، تاریخچه پیدایش واژه بورس هم به قرن پانزدهم میلادی باز می‌گردد. در آن زمان، بازرگانان و کسبه‌ی شهری به نام «بورُوژ»(Bruges) در شمال غربی بلژیک، در میدانی به نام «تِربورس»(TerBeurze) در مقابل خانه‌ی بزرگ‌زاده‌ای به نام «واندِر بورس» جمع می‌شدند و خرید و فروش می‌کردند.از آن تاریخ به بعد مکان‌هایی که مردم در آنجا خرید و فروش می‌کردنـد، به بورس معروف شدنـد.
در آن زمان، این مکان‌ها از نظم و انضباط خاصی برخوردار نبود و هر کس می‌توانست در آنجا به فعالیت‌ بپردازد، اما به مرور زمان و رفته‌رفته، نظم و انضباط خاصی در این مکان‌ها حاکم شد؛ به نحوی که پس از مدتی، فقط بازرگانان، صرافان و دلالان بودند که اجازه داشتند در این مکان‌ها خرید و فروش کنند. در گذر زمان، تالارهای مسقف بورس شکل گرفت و بازرگانان که تا پیش از آن، در هوای آزاد خرید و فروش می‌کردند، برای خرید و فروش به این تالارها می‌رفتند. در بسیاری از منابع علمی و تاریخی، زمان آغاز به کار تالارهای مسقف بورس را به عنوان تاریخ رسمی تأسیس بورس در دنیا معرفی می‌کنند، اگرچه همانطور که گفتیم، پیشینه آن به قبل‌ از آن تاریخ و به قرن پانزدهم میلادی برمی‌گردد.
اما بازرگانان در این تالارهای مسقف -که به بورس معروف شدند- چه چیزی را داد و ستد می‌کردند؟ برای توضیح در این‌بـاره، ابتدا باید مفهوم دیگری را توضیح دهیم؛ مفهومی به نام شرکت سهامـی.
در زمان‌های گذشته، بازرگانان همواره به دنبال آن بودند تا ضرر و زیان‌های احتمالی ناشی از تجارت خود را کاهش دهند. شراکت، راهی بود که می‌توانست ریسک کسب و کار آنها را کاهش دهد؛ چون با شریک‌شدن چندین فرد در یک کسب و کار، سود و زیان‌های احتمالی آن کسب و کار بین شرکا تقسیم می‌شد. این تجربه، به تدریج به تشکیل شرکت‌های سهامی منجر شد. در این شرکت‌ها، هر یک از شرکا به نسبت سهمی که در شرکت داشت، در منافع و یا ضررهای احتمالی شرکت سهیم می‌شد.
اولین شرکت سهامی با نام «ماسکُوِی» (Muscovy) در سال 1553 میلادی، با مشارکت عده‌ای از تجار در روسیـه ایجـاد شد. گسترش مبادلات تجاری در جهان، نیاز به سرمایه‌های بیشتـر و شرکای بیشتری را آشکار کرد. پیدا کردن شرکای متعدد برای سرمایه‌گذاری در یک کسب و کار، به مراکزی نیاز داشت که بتواند در واقع بین دارندگان سرمایه و متقاضیان سرمایه، ارتباط برقرار کند. این مراکز، به نام «بورس» معروف شدند. شرکت‌ها با فروش سهام خود در بورس، در واقع سرمایه‌گذاران و شرکای بیشتری را برای مشارکت در کسب و کار خود، پیدا می‌کردند.
اولین بورس اوراق بهادار جهان در اوایل قرن هفدهم میلادی در شهر «آمستردام» هلند تشکیل شد و کمپانی هند شرقی، اولین شرکتی بود که سهام خود را در آن عرضه کرد. فعالیت‌های مرتبط با بورس در شهر لندن از اوایل قرن هجدهم میلادی و در قهوه‌خانه‌ها شروع شد. این فعالیت‌ها در سال 1773 میلادی و با خرید ساختمان مستقل توسط معامله‌گران وارد فصل جدیدی شد. در نهایت در سوم مارس سال 1801 میلادی، بورس لندن فعالیت رسمی خود را آغاز کرد.
اما بورس نیویورک به عنوان سومین بورس بزرگ در گستره تاریخ، فعالیت خود را چگونه آغاز کرد؟ در 17 می 1792، 24 کارگزار بازار سهام در خیابان وال استریت نیویورک و زیر درخت چناری دور هم جمع شدند و توافق‌نامه‌ای را امضا کردند که به توافقنامه «درخت چنار» مشهور شد. آنها در 8 مارس 1817 با تنظیم اساسنامه شروع به کار بورس نیویورک را رسمیت بخشیدند. با شروع فعالیت بورس‌های بزرگ جهان، به تدریج سایر کشورها نیز دارای بورس شدند تا آنجا که امروز کمتر کشوری را می‌توان یافت که بورس نداشته باشد.

- اما بورس در ایران، چگونه شکل گرفت؟
مطالعات اولیه درباره تأسیس بورس در ایران، به سال 1315هجری شمسی بر می‌گردد. در این سال، فردی بلژیکی به نام "ران لوترفِلد" پس از انجام مطالعات گسترده درباره‌ی تأسیس بورس در ایران، اساسنامه‌ی داخلی بورس را تهیه و به مسئولان ایرانی ارائه کرد، اما با توجه به شرایط آن زمان و وقوع جنگ جهانی دوم، عملا موضوع بررسی و تأسیس بورس در ایران بیش از 25 سال به تأخیر افتاد.
بالاخره در سال 1341، کمیسیونی در وزارت بازرگانی و با حضور نمایندگان وزارت دارایی، وزارت بازرگانی و بانک توسعه‌ی صنعتی و معدنی ایران تشکیل و موافقت‌‌نامه‌ اولیه تأسیس بورس سهام در این کمیسیون، تنظیم شد.
در اواخر همان سال یعنی سال 41، هیأتـی از بورس بروکسل به سرپرستی دبیرکل این بورس برای مشارکت در راه‌اندازی بورس ایران، به کشورمان دعوت شدند و بالاخره پس از چهار سال، در سال 1345 قانون تشکیل بورس اوراق بهادار در مجلس تصویب و برای اجرا از سوی وزارت اقتصاد به بانک مرکزی ابلاغ شد. حدود یک‌سال بعد از ابلاغ قانون تشکیل بورس اوراق بهادار، در پانزدهم بهمن ماه سال 1346، بورس اوراق بهادار تهران با انجام چند معادله بر روی سهام بانک توسعه‌ی صنعتی و معدنی که بزرگ‌ترین مجتمع واحدهای تولیدی و اقتصادی در آن تاریـخ به شمار می‌رفت، به طور رسمـی فعالیت خود را آغاز کـرد.
بورس ایران در تاریخ 45 ساله فعالیت خود، همواره فراز و فرودهای بسیار زیـادی را تجربه کرده است، اما شاید بتوان گفت یکی از مهم‌ترین تحولات تاریخ بورس ایران، تأسیس قانون جدیدی تحت عنوان قانون بازار اوراق بهادار در اول آذر سال 1384 بوده است که ضمن رفع برخی نارسایی‌ها و نواقص موجود در قانون اولیه، زمینه توسعه گسترده بورس در ایران را فراهم کرد.
براساس این قانون، بخش نظارتی بورس از بخش‌های عملیاتی آن تفکیک شد، به این معنا که سازمانی به عنوان سازمان بورس و اوراق بهادار، به عنوان نهاد نظارتی بورس تشکیل شد. سازمان بورس که خود تحت نظارت شورایی به اسم شورای عالی بورس فعالیت می‌کند، وظایف متعددی دارد که یکی از مهم‌ترین وظایف آن، تأسیس و نظارت بر عملکرد بورس‌های مختلف است.
امروز، چهار بورس بزرگ کشـور تحت نظارت سازمان بورس و اوراق بهادار فعالیت می‌کنند:
1- بورس اوراق بهادار تهران که در آن، سهام شرکت‌ها و سایر اوراق بهادار مانند اوراق مشارکت خرید و فروش می‌شود.
2- فرابورس ایـران که در آنجا هم سهام شرکت‌هایی که بنا به دلایلی موفق به پذیرش در بورس اوراق بهادار تهران نمی‌شوند، مورد داد و ستد قرار می‌گیرد.
3- بورس کالای ایران که در آن، انواع کالاها مانند محصولات پتروشیمی، فلزات، محصولات کشاورزی و ... خرید و فروش می‌شود.
4- و در نهایت بورس انـرژی که به تازگی تأسیس شده و قرار است در آن، حامل‌های انرژی با محوریت برق، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین حامل‌های انرژی، خرید و فروش شود.
گسترش ابزارهای متنوع مالی و فعالیت‌های اطلاع‌رسانی موجب شده تعداد سهامداران در طی سال‌های اخیر رشد نماید. در این مجموعه برنامه‌ها، ما عمدتا به معرفی بورس اوراق بهادار و نحوه سرمایه‌گذاری در این بازار، ازطریق خرید و فروش سهام شرکت‌ها و سایر انواع اوراق بهادار می‌پردازیم تا از این رهگذر علاقه‌مندان به فعالیت در این عرصه بتوانند به اطلاعات مفیـد و لازم دست پیدا کنند.

- معرفی مفهـوم بورس به عنوان یک بازار
نواع نیازهای انسان سبب شده است تا در جوامع مختلف، مردم محل¬هایی را به نام بازار ایجاد نمایند. بازار مکانی عمومی است که درآن خریداران و فروشندگان معاملات خود را مستقیماً یا ازطریق واسطه‌ها انجام می¬دهند.در برنامه‌های پیشین گفتیم که بورس نیز یکی از انواع بازارهاست. امروزه، بازارها دیگر صرفا به یک مکان خاص محدود نمی‌شوند و می‌توانند در قالب یک شبکه ارتباطی مثل اینترنت تشکیل شوند.
در بازارها دارایی‌های مختلفی مورد خرید و فروش قرار می‌گیرد. در یک طبقه‌بندی کلی، دو نوع دارایی عمده وجود دارد: دارایـی مالی و دارایی واقعی. برای درک بهتر مفهوم بورس، بهتر است ابتدا درباره این دو نوع دارایی توضیح دهیـم.
منظور از دارایی¬های فیزیکی یا دارایی‌های واقعی، همان طور که از نام آن برمی‌آید، دارایی‌هایی هستند که جنبه فیزیکی دارند، مثلا خودرو، املاک و مستغلات، لوازم منزل، طلا و.. دارایی‌های فیزیکی هستند اما دارایی‌های مالـی که به آنها دارایی‌های کاغذی هم گفته می‌شود، دارایی‌هایی هستندکه ارزش آنها به پشتوانه یک دارایی‌ دیگـر تعیین می‌شود. به عنوان مثال، دارنده سهام یک شرکت، به نسبت سهام خود در دارایی‌ها و منافع شرکت مذکور سهیم می‌شود یا دارنده اوراق مشارکت، به واسطه مشارکت در پروژه‌ای که اوراق مذکور برای تأمین مالی آن پروژه منتشر شده، سود به دست می‌آورد.
به نظر شما در بورس کدام نوع از این دارای‌ها مورد معامله قرار می‌گیرد؟ بله! بورس‌ به عنوان یک بازار، محلی است که انواع دارایی‌ها، اعم از دارایی‌های مالی و یا واقعی در آنجا خرید و فروش می‌شود. به بورسی که در آن دارایی‌های مالی یا اصطلاحا دارایی‌های کاغذی خرید و فروش می‌شود، بورس اوراق بهادار و به بورسی که در آن دارایی‌های واقعی یا کالاهای فیزیکی خرید و فروش می‌شود، بورس کالا می‌گوییم. نوع دیگری از بورس به اسم بورس ارز هم وجود دارد که در آنجا، پول رایـج کشورها خرید و فروش می‌شود.
توجه داشته باشید که ما در این مجموعه برنامه‌ها، بیشتر به معرفی بورس اوراق بهادار یا اصطلاحـا بازار سهام و نحوه سرمایه‌گذاری در این بازار می‌پردازیـم و از معرفی تفصیلی بورس کالا یا بورس ارز صرف نظر می‌کنیم؛ چون بخش عمده خریداران و فروشندگان بورس کالا را اشخاص حقوقی، اعم از شرکت‌ها و سازمان‌ها با رقم‌های معاملاتی بالا تشکیل می‌دهند و بنابراین، موضوعات آن دامنه محدودتری از مخاطبان را در بر می‌گیرد و بورس ارز نیز هنوز در کشور ما راه‌اندازی نشده است.
این در حالی است که بخش زیادی از خریداران و فروشندگان سهام یا اصطلاحا سرمایه‌گذاران در بورس اوراق بهادار، اشخاص حقیقی‌ هستند که بعضا حتی با مبالـغ کم و پس‌اندازهای مازاد خود، ازطریق خرید سهام شرکت‌ها یا سایر اوراق بهاداری که در بورس خرید و فروش می‌شود، در این بازار سرمایه‌گذاری کرده‌اند.جالب است بدانید در حال حاضر، بیش از 6 میلیون نفر در بورس کد سهامداری دارند که این موضـوع، نشان‌دهنـده فراگیـر بودن بورس اوراق بهـادار است. بنابرایـن، مناسب دانستیم بیشتر مباحث این مجموعه برنامه‌ها را به معرفی بورس اوراق بهادار و اصول و شیوه‌های سرمایه‌گذاری در این بازار اختصاص دهیم.
قطعا پیگیری این مطالب، شیوه‌های جدید و جالبی از سرمایه‌گذاری را به شما آموزش خواهد داد. مهم نیست چقدر پس‌انداز دارید، مهم این است که با کمترین مبالغ هـم بتوانیـد یک سرمایه‌گذاری قانونی، سودآور و مؤثر انجام دهید. پس برنامه‌های ما را دنبال کنیـد.
- نقش بورس در نظام اقتصادی کشور
البته بازاری که ما از آن، با عنوان بورس صحبت می‌کنیم، با بازارهای متداول مثل بازار طلا، بازار خودرو، بازار فرش و... که اغلب شما با آنها آشنا هستید، تفاوت‌های عمده‌ای دارد.شاید بتوان رسمی‌بودن، شفافیت و برخورداری از پشتوانه محکم قانونـی را مهمترین تفاوت‌های بورس با بازارهای سنتـی دانست.به این معنا که:
اولا بورس، برخلاف بازارهای سنتی، یک بازار کاملا رسمی است و خرید و فروش در آن، براساس قوانیـن، مقررات و ضوابط مشخـص و نظام‌مند انجام می‌شود.
تفاوت دوم بورس با بازارهای سنتی، شفافیت بالای بورس است، به این معنا که وقتی که فردی تصمیم به خرید یا فروش سهام یک شرکت در بورس می‌گیرد، به راحتی و تنها صرفا با دسترسی به اینترنت، می‌تواند به همه اطلاعات مربوط به آن شرکت دسترسی داشته باشد و بعد از بررسی کامل این اطلاعات، درباره خرید یا فروش سهام آن شرکت تصمیم‌گیری کند، درحالیکه بازارهای سنتی از چنین شفافیتی برخوردار نیستنـد.
تفاوت سوم بورس با بازارهای سنتـی هم به برخورداری فعالان بورس از پشتوانه قانونـی مربوط است؛ زیرا به دلیل اهمیت فوق‌العاده بورس در نظام اقتصادی کشور، قانون‌گذار قوانین، مقررات و ساختارهای لازم را برای حفظ حقوق سرمایه‌گذاران در بورس درنظر گرفته است تا سرمایه‌گذاران، با اطمینان خاطر از عدم بروز اتفاقاتی مثل سوء‌استفاده، کلاهبرداری و... در این بازار سرمایه‌گذاری کنند؛ مزیتی که در بازارهای سنتی وجود نـدارد.از تفاوت بورس با بازارهای سنتی که بگذریـم، بهتر است اشاره‌ای هم به نقش بورس و به طور مشخص، بورس اوراق بهادار در اقتصاد جامعه داشته باشیـم.
اشاره کردیم که به‌علت اهمیت بالای بورس در اقتصاد کشورها، قوانیـن و مقررات متعددی در زمینه بورس و حمایت از سرمایه‌گذاران این بازار در همه‌جای دنیا به تصویب رسیده و اجرا می‌شود. اما چرا بورس تا این اندازه، در نظام اقتصادی کشورهـا اهمیت دارد؟
فرض کنید شرکتـی پس از انجام مطالعات کارشناسی، به این نتیجه رسیده است که با افزایش تعداد خطوط تولید خود، می‌تواند محصول جدیـدی را به بازار عرضه کند. طبیعتا موفقیت شرکت در راه‌اندازی خط تولید جدید، منجر به افزایش میزان تولید، فروش و سودآوری شرکت، ایجاد فرصت‌های شغلی بیشتر، خودکفایی در عرصه ملی و در نهایت، رشد و رونق اقتصادی خواهد شد اما شرکت برای راه‌اندازی این خط تولید، نیاز به پـول دارد. پس سوال اصلی این است که منابع مالی مورد نیاز برای راه‌اندازی این خط تولید، چگونه باید تأمیـن شود؟
یک راه متداول، مراجعه مسئولان شرکت به بانک و دریافت تسهیلات بانکی است. این روش ازنظر زمانی، معمولا فرایندی زمان‌بر و طولانی است. همچنین هزینه بالایی را به شرکت تحمیل می‌کند؛ چون شرکت درصورت دریافت تسهیلات، بایدسود تسهیلات را به بانک پرداخت کند و نرخ سود نیز معمولا قابل‌توجه است؛ بنابراین با این روش، ریسک شرکت نیز تا حد زیادی افزایش پیدا می‌کند.
اما در کنار این روش، روش دیگـری هم وجود دارد که تأمین مالـی ازطریق بورس اوراق بهـادار است. در این روش، شرکت می‌تواند درصورت پذیرش در بورس، طرح توجیهی خود برای راه‌اندازی خط تولید جدید را به بورس ارائه کند. درصورتی که کارشناسان بورس تشخیص دادند که طرح ارائه شده، ازنظر میزان سودآوری و سایر شرایط، طرح قابل قبولی است، به شرکت اجازه می‌دهند تا با عرضه و فروش سهام جدید به سرمایه‌گذاران در بورس اوراق بهادار، منابع مالی موردنیاز خود را برای راه‌اندازی خط تولید جدید تأمین کند. به این ترتیب، از یک‌سو شرکت توانسته است با سهیم کردن دیگران در طرح خود، به راحتـی تأمین مالی کند. از سوی دیگر نیز، سرمایه‌گذارانی که طرح شرکت را سودآور تشخیص داده‌اند نیزتوانسته‌اند با خرید سهام آن شرکت، هر چند به میزان بسیار کم و با سرمایه اندک، در یک طرح سودآور و ملـی، شریک شوند. نتیجه چنین مشارکت مؤثری نیز قطعا، رشد و شکوفایی اقتصاد کشور خواهـد بود.
توجه به این نکته ضروری است که چون سرمایه‌گذاران در بورس اوراق بهادار، پس از بررسی و تحلیل اطلاعات منتشر شده از سوی شرکت‌ها، سهام شرکت‌های سودآور و دارای عملکرد قابل قبول را انتخاب می‌کنند، بنابراین بورس در واقع با ایجاد فضای رقابتی، باعث می‌شود که شرکت‌های موفق و سودده، بتوانند از طریق فروش سهام به تأمین مالی بپردازند و برعکس شرکت‌های زیان‌ده به‌طور خودکار از گردونه خارج شوند تا تخصیص منابع، به صورت مطلوب و بهینه انجام شود؛ امری که به نوبه خود رونق اقتصادی را به دنبال خواهد داشت. به همین علت است که کشورهایی که دارای بورس تکامل یافته‌تر هستند، توانسته‌اند رشد اقتصادی بیشتـری را تجربـه کننـد.
کسب درآمد، به عنوان نخستین مزیت سرمایه‌گذاری در بورس
سرمایه‌گذاری افراد جامعه در بورس، می‌تواند نقش بسیار زیادی در رونق اقتصادی داشته باشد، چون با این کار، منابع مالی موردنیاز بنگاه‌های اقتصادی برای توسعه فعالیت‌ها تأمین شده و در نتیجه، رونق کسب و کار، اشتغال‌زایی و رشد و شکوفایی اقتصاد کشور را به دنبال خواهد داشت. اما حتما این سوال برای شما ایجاد شده است که سرمایه‌گذاری در بورس و خریـد سهام شرکت‌ها، چه نفعـی برای شما دارد؟ به عبارت دیگر، چه دلیلی دارد که فرد، به جای گزینه‌های متعددی که برای سرمایه‌گذاری وجود دارد، خرید سهام و سرمایه‌گذاری در بورس را انتخاب کند؟ اگر با ادامه برنامه همراه باشید، پاسخ این سوالات را دریافت خواهید کرد.
1. کسب درآمد
یکی از اهداف اصلـی هر فرد در سرمایه‌گذاری کسب سود و درآمد است. سرمایه‌گذاری در بورس، اگر به‌صورت صحیـح و اگاهانـه باشد، از دو طریـق این هدف را تأمین می‌کند: یکی دریافت سود نقدی و دیگری افزایش قیمت سهام.
شرکتی که شما سهام آن را خریداری می‌کنید، درصورتی که عملکرد موفق و سودآوری داشته باشد، سالانه مقدار قابل توجهی سود به دست می‌آورد. براساس قانون، سود شرکت متعلق به سهامداران آن شرکت است، بنابراین افرادی‌که سهام یک شرکت را در اختیار دارند، به میزان سهم خود، در سود شرکت نیز سهیم هستند. البتـه شرکت‌ها لزوما همـه سود سالانه خود را بین سهامدارانشان تقسیم نمی‌کنند، چون ممکن است برای توسعه فعالیت‌هایشان نیاز به پول داشته باشند. بنابراین ترجیح می‌دهند بخشی از سود سالانه را بین سهامداران توزیـع کنند و بخش دیگری از سود را هم در فعالیت‌های توسعه‌ای شرکت صرف کنند. به سودی که سالانه، بین سهامداران توزیع می‌شود، سود نقدی یا اصطلاحا DPS گفته می‌شود. دریافت سود نقدی، اولین روش کسب درآمد توسط سهامداران است. برای مثال، شرکتی را فرض کنید که ارزش سهامش در بورس 150 تومان است. اگر این شرکت در پایان سال 15 تومان سود بین سهامدارانش تقسیم کند، در واقع به میزان 10 درصد سود نقدی به سهامدارانش داده است.
اما درآمد سهامداران فقط به سود نقدی محدود نمی‌شود. وقتی یک شرکت عملکرد خوب و موفقیت‌آمیزی داشته باشد، تمایل سرمایه‌گذاران برای خرید سهام آن شرکت در بورس افزایش می‌یابد، بنابراین سرمایه‌گذاران حاضر خواهند بود تا مبلغ بیشتری را برای خرید سهام آن شرکت بپردازند، در نتیجه قیمت سهام شرکت در بورس افزایش می‌یابد. افزایش قیمت سهام شرکت در بورس نیز باعث افزایش درآمد و دارایی سهامداران آن شرکت می‌شود.
در مثال قبل، فرض کنید قیمت سهام شرکت موردنظر که پارسال 150 تومان بوده، در پایان سال، به علت عملکرد موفق شرکت به 195 تومان رسیده است، یعنی 30 درصد افزایش یافته است. بنابراین، سهامداران شرکت، علاوه‌بر آنکه 10 درصد سود نقدی دریافت کرده‌اند، 30 درصد هم از محل افزایش قیمت سهام شرکت سود به دست می‌آوردند، یعنی در طول یکسال 40 درصد سود به دست آورده‌اند.
البته باید توجه داشت که اگرچه شرکت‌هایی که سهامشان در بورس خرید و فروش می‌شود، همگی جزو شرکت‌های بزرگ، معتبر و موفق کشور هستند، اما هر شرکتی عملکرد و سودآوری خاص خود را دارد و سرمایه‌گذاران باید موقع خرید سهام شرکت، اطلاعات شرکت مربئط را به طور دقیق بررسی کنند تا بتوانند درآمد قابل قبولی داشته باشند.
نکته دیگری که باید مورد توجه سرمایه‌گذاران قرار گیرد این است که شرکت‌ها، سیاست‌های متفاوتی در توزیع سود نقـدی دارنـد، به این معنا که برخی شرکت‌ها ترجیح می‌دهند که سود نقدی کمتری توزیع کنند و بیشتر سود سالانه خود را برای توسعه شرکت به‌کار بگیرند، اما برخی دیگر از شرکت‌ها، معمولا بخش عمده سود خود را بین سهامداران توزیع می‌کنند. شما در هنگام خرید سهام شرکت، باید به این موضوع توجه کنید که آیا دریافت سود نقدی سالیانه برایتان اهمیت دارد یا اینکه دید بلندمدت‌‌تری دارید و بیشتر، تمایل دارید ارزش سهامتان افزایش یابد. برای مثال، بازنشستگانی که ترجیح می‌دهند سود سالانه و مستمر را برای تأمین مخارج خود دریافت کنند، بهتر است سهام شرکت‌هایی را انتخاب کنند که سیاست توزیع سود نقدی بیشتری دارند، اما جوانی که دوست دارد ارزش سهامش در چند سال آینده، افزایش قابل توجهی داشته باشد، سهام شرکتی را ترجیح می‌دهد که سیاست توسعه‌ای در پیش گرفته و بخش قابل توجهی از سود سالانه را به این امر اختصاص می‌دهد. این موضوع را می‌توانید از سیاست‌های گذشته شرکت‌ها تشخیص دهید که آیا شرکت مورد نظر بیشتر به توزیع سود علاقه‌مند است یا به توسعه شرکت.
امنیت و شفافیت در سرمایه‌گذاری
2. امنیت و شفافیت در سرمایه‌گذاری
اگر به شما بگویند با سرمایه‌گذاری در کاری، می‌توانید سرمایه خود را در یکسال چند برابر کنید، ولی شما از جزئیات و کیفیت این سرمایه‌گذاری مطلع نباشید، مثلا ندانید قرار است پول خود را در چه کاری سرمایه‌گذاری کنید؟ آیا این کار شرعی و قانونی است یا نه؟ آیا اصلا فردی که ادعای چند برابر کردن پول شما را مطرح کرده، فرد مطمئن و مورد اعتمادی است یا نه؟ آیا سرمایه شما باز خواهد گشت یا امکان کلاهبرداری در آن وجود دارد؟ و هزاران اما و اگر دیگر. در یک‌چنین شرایطی، آیا حاضر به سرمایه‌گذاری خواهید شد؟ طبیعتـا پاسخ اغلب شمـا منفی است.
یکی از مهم‌ترین مزایای سرمایه‌گذاری در بورس، امنیت در سرمایه‌گذاری و برخورداری از حمایت قانون و مقررات است. در برنامه‌های قبل، به جایگاه حیاتی بورس در اقتصاد اشاره کردیم و گفتیم که به دلیل همیـن اهمیت بالا، قوانین و مقررات متعددی درباره بورس و حمایت از سرمایه‌گذاران در این بازار تصویب شده است که این امر، امنیت بورس را برای سرمایه‌گذاری تضمیـن می‌کند.
برای مثال، اگر فردی سهام شرکتی را در بورس خریداری کند و شرکت مذکور، در پایان سال، باوجود تصویب سود نقدی، از پرداخت سود در مهلت مقرر خودداری کند، سهامدار می‌تواند از شرکت مذکور شکایت کـرده و سود خود را دریافت نماید.
یا مثلا شرکت‌هایی که سهامشان در بورس خرید و فروش می‌شود، موظف هستند اطلاعات مالی و عملکردی خود را بصورت مستمر، منتشر نمایند تا سرمایه‌گذاران، با اطلاع و شناخت کافی نسبت به وضعیت یک شرکـت‌، درباره خرید یا فروش سهام آن شرکت تصمیم‌گیری کنند. درصورتی که شرکتی برخلاف قوانین و مقررات، اطلاعات خود را منتشر نکند، اعضای هیأت مدیره شرکت مسئول خواهند بود و به خاطر این اقدام، باید به مراجع حقوقی پاسخگو باشند.
بنابراین، اگرچه شرکت‌های پذیرفته شده در بورس، شرکت‌های بزرگ و معتبری هستند و اغلب دچار چنین مشکلاتی نمی‌شوند، اما در عین حال قانونگذار با درنظر گرفتن این تمهیدات، اطمینان لازم را برای سهامداران فراهم می‌کند که نهایت تلاش برای جهت حفظ و استیفای حقـوق آنان به عمل آمده است.
همچنین همانطور که گفته شد، براساس قوانین و مقررات، شرکت‌هایی که سهامشان در بورس خرید و فروش می‌شود موظف‌اند کلیه اطلاعات حائز اهمیت خود اعم از اطلاعات مالی، برنامه‌ها و... را به بورس اعلام کنند. بورس نیز پس از بررسی اطلاعات ارسالی از سوی شرکت‌ها، این اطلاعات را در شرایط یکسان، برای اطلاع سهامداران منتشر می‌کند. به‌علاوه، بورس بصورت لحظه‌ای، کلیه اطلاعات مربوط به آخرین وضعیت معاملات انجام شده در بورس، قیمت سهام، میزان عرضه و تقاضای موجود برای هر یک از سهام‌ها، میزان خرید و فروش صورت‌گرفته بر روی سهام و... را ازطریق اینترنت منتشر می‌کند و سرمایه‌گذاران می‌توانند با بررسی و تحلیل این اطلاعات، نسبت به خرید سهام جدید و یا فروش سهامی که در اختیار دارند، تصمیم‌گیری کنند. این موضوع -که از آن، به شفافیت در بورس یاد می‌شود- باعث می‌شود تا سرمایه‌گذاران در شرایط یکسان و عادلانه ازنظر میزان دسترسی به اطلاعات، تصمیم‌گیری نمایند. بنابراین، می‌توان سرمایه‌گذاری در بورس را یک سرمایه‌گذاری کاملا شفاف دانست.

3. حفظ سرمایه در مقابل تورم
به‌طور معمول، ارزش پول در طول زمان،خود به خود کاهش می‌یابد و با توجه به تورم موجود در جامعه، در صورتی که افراد پس‌اندازهای خود را در جای مناسبی سرمایه‌گذاری نکنند، ارزش آن کاسته خواهد شد.
خانـه (سال 1340)
خودرو (سال 1350)
موتورسیکلت (سال 1360)
دوچرخـه (سال 1370)
یک حلقه لاستیک (سال 1380)
یک جفت کفش بچه‌گانه (سال1390)
؟ (سال‌های بعد)
درحالیکه در سال 1340، با 20 هزار تومان می‌شد یک خانه خرید، در سال 1390 بیست هزار تومان شاید حداکثر برای خرید یک جفت کفش، آنهم از نوع بچه‌گانه کفاف می‌داد!
این تصویر به‌خوبی نشان می‌دهد که چطور، قدرت خرید پول در طول زمان، کاهش می‌یابد. برای حفظ ارزش پول در طول زمان، مناسب‌ترین راه حل، سرمایه‌گذاری است؛‌ البته سرمایه‌گذاری در فعالیت‌هایی که بتواند بازدهی بیشتر از کاهش ارزش پول ناشی از تورم داشته باشد.
سرمایه‌گذاری در بورس، یکی از این بهترین این روش‌هاست.جالب است بدانید براساس آمارها، متوسط سود سرمایه‌گذاری در بورس در دوره 20 سال اخیر، یعنی از از ابتدای سال 1370 تا اوایل سال 1391 به مراتب بیشتر از بازدهی سرمایه‌گذاری در بازارهایی مثل طلا، ارز و مسکن بوده است، اگرچه ممکن است این بازارها، در مقاطعی نوسانات زیادی را هم تجربه کرده باشند.
اما سرمایه‌گذاری در بورس چگونه به حفظ ارزش پول در مقابل تورم کمک می‌کند؟
همانطور که قبلا هم گفتیم، افراد با خرید سهام یک شرکت، در واقع به نسبت سهمی که خریداری کرده‌اند، در منافع این شرکت، یعنی دارایـی‌های شرکت و همچنین سود و زیان آن سهیم می‌شونـد. طبیعتا در طول زمان، اولا ارزش دارایی‌های شرکت متناسب با تورم افزایش می‌یابـد و ثانیا، شرکت در اثر فعالیت‌های اقتصادی که انجام می‌دهد، سود قابل قبولی به دست می‌آورد، بنابراین افرادی که اقدام به خرید سهام شرکت می‌کنند- البته درصورتی که انتخاب صحیح و آگاهانه‌ای داشته باشند- می‌توانند سرمایه خود را در مقابل تورم حفظ کنند.
4. قابلیت نقدشوندگی خوب
یکی از ویژگی‌های یک دارایی خوب، این است که قابلیت نقدشوندگی بالایی داشته باشد؛ یعنی بتوان آن را سریع به پول نقد تبدیل کرد.
برای هر کسی، در طول زندگی ممکن است شرایطی پیش ‌آید که نیاز به نقد کردن دارایی‌های خود پیدا کند. نقدکردن دارایی‌ها علاوه بر این که مشکلات خاص خود را دارد، نیازمند زمان است. فرض کنید شما سرمایه‌ی خود را به یک دستگاه آپارتمان تبدیل کرده‌اید و اکنون، به دلیل شرایطی، به پول نیاز پیدا کرده‌اید و می‌خواهید آپارتمان را بفروشید. روشن است که شما، از زمان تصمیم به فروش تا فروش و دریافت وجه آن با مشکلات فراوانی مثل پیدا شدن مشتری، توافق برای معامله، انتقال سند و... مواجه خواهید بود.
اما افرادی که با خرید سهام و یا سایر انواع اوراق بهادار، در بورس سرمایه‌گذاری می‌کنند، به محض تصمیم به فروش کافی است به اولین کارگزاری بورس در سراسر کشور مراجعه نمایند و تقاضای فروش خود را ثبت کنند. حتی در شرایط بحرانی نیز در صورتی که شما سهام خود را به قیمت اندکی کمتر از قیمت روز بازار برای فروش عرضه کنید، در کوتاه‌ترین زمان ممکنبه پول نقد تبدیل خواهد شد. این شرایط سبب شده است تا درجه‌ی نقدشوندگی اوراق بهادار نسبت به سایـر سرمایه‌گذاری‌ها بالاتر باشد.
5 . مشارکت در تصمیم‌گیری برای اداره‌ی شرکت‌ها
افرادی که سهام یک شرکت را می‌خرند، می‌توانند با حضور در مجامع و رأی دادن، به نسبت سهمی که در اختیار دارند، در تصمیم‌گیری‌های شرکت و نحوه اداره‌ی آن مشارکت ‌کنند. این افراد با استفاده از حق‌رأی خود، قادرند هیئت‌مدیره‌ی شرکت را انتخاب نمایند، درباره طرح‌های جدیدی که مدیران شرکت پیشنهاد می‌کند، اظهارنظر کنند و همچنین می‌توانند میزان سود تقسیمی به سهامداران شرکت را مشخص کنند؛ خلاصه این که این افراد به عنوان صاحبان اصلی شرکت در تصمیم‌گیری‌های شرکت مشارکت می‌کنند. البته همانطور که گفتیم، میزان اثرگذاری هریک از سهامداران در تصمیمات شرکت به میزان سهامی است که در اختیار دارد و بنابراین، افرادی که سهام بیشتری در اختیار دارند، می‌توانند در تصمیم‌گیری‌های شرکت نقش مؤثرتری ایفا کنند.
اما در سوی دیگر ماجرا، شرکت‌های بورسی قرار دارند، یعنی شرکت‌هایی که سهامشان در بورس داد و ستد می‌شود. سوال اینجاست که پذیرش در بورس، برای شرکت‌ها چه مزیتی دارند و شرکت‌ها با چه انگیزه‌ای، علاقه‌مند به عرضه سهامشان در بورس هستند؟ آنهم در شرایطی که پذیرش در بورس، طبیعتا برای آنها الزاماتی مانند لزوم اطلاع‌رسانی مستمر و شفاف به سهامداران، رسیدگی دقیق به حساب‌های مالـی و... را ایجاد می‌کند؟
در ادامه، سه مزیت عمده‌ای را که پذیـرش در بورس، برای شرکت‌ها بدنبال دارد، ذکر می‌کنیم:

1. امکان تأمین آسان منابع مالی
شرکت‌ها معمولاً برای گسترش فعالیت خود به منابع مالی جدید نیاز دارند. این منابع مالی معمولاً یا از طریق استقراض از بانک و یا از طریق عرضه¬ی سهام تأمین می¬شود. تأمین مالی از طریق استقراض مشکلات فراوانی دارد. فرض کنید شرکتی برای اجرای طرحی از بانک تقاضای وام می¬کند. در اولین قدم باید طرح خود را به همراه تقاضا برای دریافت وام به بانک ارسال کند. بانک پس از بررسی، کارشناسان خود را برای بازدید و ارزیابی به محل اجرای طرح می¬فرستد. در صورتی که هیچ گونه مشکلی از دید کارشناسان بانک وجود نداشته باشد، بانک اسنادی را برای تضمین بازپرداخت وام از شرکت مطالبه می¬کند و پس از انجام تشریفات و مراحل قانونی، وام را می¬پردازد. البته شرکت پس از دریافت وام باید مطابق برنامه¬ی بانک، اقساط وام دریافتی و سود آن را پرداخت نماید. این فرآیند علاوه‌بر این که به زمان بسیار طولانی نیاز خواهد داشت هزینه-های مستقیم و غیرمستقیم بسیار زیادی را نیز همراه دارد، از جمله این که بازپرداخت اقساط همراه با سود آن، فشار سنگین و ریسک بالایی را به شرکت تحمیل می¬کند.
اما روش دیگر تأمین مالی، عرضه¬ی سهام است که بسیار آسان خواهد بود. در این روش کافی است شرکت در بورس پذیرفته شده و از دید سرمایه‌گذاران، عملکرد و آینده قابل قبولی داشته باشد. در این صورت با عرضه سهام جدید شرکت در بورس، این سهام به سرعت به فروش می¬رسند و شرکت می‌تواند به‌راحتی و سریع، منابع مالی مورد نیاز خود را تأمین کند. به این ترتیت، شرکت نه تنها اقساطی را پرداخت نمی¬کند، بلکه شرکایی به نام سهامداران دارد که در سود و زیـان، با شرکت سهیـم خواهند بود.

2. دریافت معافیت مالیاتی
براساس قانون، همه شرکت‌هایی که در کشور فعالیت می¬کنند، بخشی از درآمد خود را در قالب مالیات به دولت می¬پردازند. همانطور که قبلا هم گفته بودیم، به سبب نقش مؤثر بورس در رشد و رونق اقتصادی، قوانین و مقررات متعددی برای تقویت بورس درنظر گرفته شده است. یکی از این قوانین، معافیت مالیاتی برای شرکت‌های بورسی است، به این معنا که شرکت‌هایی که سهام آنها در بورس خرید و فروش می¬شود مطابق قانون کمتـر از سایر شرکت‌ها مالیات می‌پردازند و بنابراین، هزینه‌های آنها کاهش و در نتیجه، سود آنها افزایش خواهد یافت. این مزیت، باعث می‌شود تا شرکت‌ها تلاش کنند شرایط لازم را برای ورود به بورس بدست آورده و سهام خود را در این بازار، عرضه کنند.

3. کسب اعتماد و شهرت عمومی
به هر شرکتـی اجازه عرضه سهـام در بورس داده نمی‌شود و شرکت‌ها باید دارای شرایط خاصی باشند، برای مثـال، شرکت باید سهامی عام باشد، سودآور بـوده و امیـد به سودآوری آن در آینده هم برای آن شرکت وجود داشته باشد، مدت مشخصی از زمان فعالیتـش گذشتـه و عملکرد قابل قبولی داشته باشد، حداقل سرمایـه مشخصی داشته باشنـد و.... . چنین شرایطی باعث می¬شود تا مردم به شرکت‌های فعال در بورس اعتماد کنند. این اعتماد است که موجب تمایل سرمایه‌گذاران به خرید سهام آن شرکت‌ها و به دنبال آن توسعه¬ی شرکت‌های بورسی خواهد شد.
به علاوه، چـون شرکت‌های بورسی در مقایسـه با سایـر شرکت‌ها، از شفافیت و عملکرد بهتـری برخوردار هستند، نهادهای وام¬دهنده مانند بانک‌ها نیز این شرکت‌ها را در اولویت اعطای تسهیلات قرار می‌دهند.
همچنین شرکت‌های پذیرفته شده در بورس معمولا در مقایسه با سایر شرکت‌ها، از شرایط اطلاع‌رسانی و تبلیغاتی مناسب‌تری برخوردار هستند، زیرا اطلاعات آن‌ها بصورت مستمر ازطریق رسانه‌های مختلف به مردم منعکس می‌شود که این موضوع، می‌توانـد امتیازی ویژه برای آن‌ها محسوب شود.

* مفهوم ریسک و بازده و نقش آن در تصمیم گیری برای سرمایه‌گذاری در بورس
پیش از این ضمن معرفی تاریخچـه پیدایش بورس در ایران و جهان، مزایای سرمایه‌گذاری در بورس را به طور مفصل تشریح کردیـم. همچنین گفتیم که در بورس اوراق بهادار، نوعی از دارایی با عنوان دارایی مالی یا اصطلاحا دارایی کاغذی خرید و فروش می‌شود. سهام، اوراق مشارکت و سایر انواع اوراق بهادار، ازجمله این دارایی‌های مالی هستند. همچنین اشاره شد که ارزش دارایی مالی، به پشتوانه یک دارایـی دیگر تعیین می‌شود. برای مثال، ارزش سهام یک شرکت به عملکرد شرکت مذکور بستگی دارد و با بهبود و یا ضعف عملکرد شرکت، ارزش سهام آن هم بالا و پایین می‌رود.
بنابراین، در انتخاب یک دارایی مالی مثل سهام، توجه به اطلاعاتی که می‌تواند بر قیمت آن دارایی تأثیرگذار باشد، بسیار حائز اهمیت است، چون تصمیم‌گیری براساس اطلاعات می‌تواند تا حد زیادی ریسک سرمایه‌گذاری شما را کاهش دهد. اما ریسک، چیست؟ و چطـور می‌توان ریسک سرمایـه‌گذاری در بورس را کاهش داد؟
در یک تعریف بسیار ساده، ریسک، احتمال محقق نشدن پیش‌بینی‌هاست. برای مثال، فرض کنید قیمت سهام شرکت الف در حال حاضر 150 تومان است. شما پیش‌بینی می‌کنید که قیمت سهام این شرکت در ماه آینده به 160 تومان برسـد و براساس این پیش‌بینی، اقدام به خرید سهام می‌کنید. در اینجا دو حالت ممکن است رخ دهد: یا سهام مزبور در ماه آینده به 160 تومان یا بالاتر از آن می‌رسد که در این صورت شما ریسک سرمایه‌گذاری را با موفقیت پشت سر گذاشته‌اید و به اصطلاح ریسک سرمایه‌گذاری شما صفر بوده است یا اینکه پیش‌بینی شما محقق نمی‌شود و سهام آن شرکت با قیمتی کمتر از آنچه پیش‌بینی کرده بودید، به فروش می‌رسد. مثلا در ماه آینده قیمت سهام مزبور به 155 تومان می‌رسد. در این صورت پیش‌بینی شما با 50 درصد عدم موفقیت همراه بوده است. بدین ترتیب مشخص می‌شود که تعریف دیگر ریسک، احتمال عدم موفقیت است. هر اندازه احتمال عدم موفقیت در سرمایه‌گذاری بیشتر باشد، اصطلاحا ریسک سرمایه‌گذاری بیشتر خواهد بود.
بنابراین، با دقت در مفهوم ریسک می‌توان به دو نکتـه اساسی پی برد:
1- پیش‌بینی صحیح نقش بسیار زیادی در کاهش ریسک سرمایه‌گذاری دارد
2- چون لزوما همواره پیش‌بینی‌ها بطور کامل منطبق بر واقعیت نخواهد بود، لذا فردی که قصد دارد با خرید سهام در بورس سرمایه‌گذاری کند، بایـد توانایی پذیرش ریسک را داشته باشد.
البته در آینـده، بیان خواهیم کرد که در سال‌های اخیر و با طراحی برخی شیوه‌های جدید سرمایه‌گذاری در بورس، امکان سرمایه‌گذاری بدون ریسک در بورس هم برای افراد فراهم شده است. اما به هر حال، باید توجه داشت که موضوعـی تحت عنوان ریسک، همواره باید در سرمایه‌گذاری‌ها مدنظر قرار گیرد.
اما در کنار مفهوم ریسک، مفهوم دیگری نیز همواره در ادبیات سرمایه‌گذاری مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ مفهومی به نام بازده. منظور از بازده، درآمد حاصل از سرمایه‌گذاری است. در برنامه‌های قبل، توضیح دادیم که فردی که سهامی را خریداری می‌کند، از دو محل،کسب درآمد می‌کند: اول دریافت سود نقدی سالانه و دوم، درآمد ناشی از افزایش قیمت سهام. مجموع این دو را بازده می‌گویند. مثلا فرض کنید فردی، سهام شرکتی را به قیمت 150 تومان خریداری می‌کند. اگر این شرکت در پایان سال، به ازای هر سهم، 15 تومان سود نقـدی به سهامدارانش بدهـد و قیمت سهم هم در پایان سال، به 195 تومان برسد، بنابراین بازده سرمایه‌گذاری فرد در مجموع 40 درصد بوده است، 10 درصد بازده ناشی از دریافت سود نقدی و 30 درصد بازده ناشی از افزایش قیمت سهام.
فرض کنید شما به جای خرید سهام یک شرکت، اوراق مشارکت را از بانک خریداری کرده‌اید و نرخ سود سالانه اوراق مشارکت هم 20 درصد تعیین شده است. مشخص است که بازده سرمایه‌گذاری شما در یک سال از طریق اوراق مشارکت 20 درصد خواهد بود. در واقع، در اوراق مشارکت، برخلاف سهام، قیمت خود اوراق مشارکت ثابت است و سرمایه‌گذار، فقط سود ثابتی را در فواصل زمانی تعریف شده دریافت می‌کند.
سؤالی که مطرح می‌شود این است که چرا باید یک نفر سهامی را خریداری کند که 40 درصد بازده دارد ولی فرد دیگری به 20 درصد بازده راضی می‌شود؟
اگر از شما چنین سؤالی را بپرسند، چه جوابی دارید؟ احتمالا پاسخ می‌دهید:
- از کجا معلوم که سهام شرکت موردنظر، حتما 40 درصد بازدهی داشته باشد؟
- اگر قیمت سهم برخلاف پیش‌بینی‌ها، به 195 تومان نرسید، چه می‌شود؟
- اگر شرکت سود نقدی کمتری از مقدار پیش‌بینی‌ شده توزیع کرد، تکلیف چیست؟
- خرید اوراق مشارکت، حداقل این تضمین را دارد که قطعا 20 درصد بازدهی به دست خواهد آمد و پاسخ‌هایی از این دست.
اما با وجود همه این تردیدها، بسیارند سرمایه‌گذارانی که ترجیح می‌دهند بجای دریافت بازدهی 20 درصدی بدون تحمل ریسک، ریسک بیشتری را متحمل شوند و در ازای پذیرش این ریسک، بازدهی بیشتری بدست آورند. به همین علت است که به بازده، پاداش ریسک هم می‌گویند؛ یعنی کسب بازدهی بیشتر، در ازای پذیرش ریسک بیشتر و کسب بازدهی کمتر، در ازای پذیرش ریسک کمتر.
پذیرش ریسک کمتر از سوی سرمایه‌گذار، به معنای آن است که وی، به کسب بازدهی پایین‌تر نیـز رضایت دارد.
توجه داشته باشید که همه تصمیمات سرمایه‌گذاری براساس روابط میان ریسک و بازده صورت می‌گیرد؛ زیرا از یک‌سو سرمایه‌گذاران به‌دنبـال حداکثـر ‌کردن بازده خوداز سرمایه‌گذاری هستند و از سوی دیگر، به ‌علت شرایط عدم اطمینـان که بر بخش عمده‌ای از فضای سرمایه‌گذاری حاکم است، با ریسک مواجه‌اند.
با این اوصاف، آنچه که بسیار اهمیت دارد، این است که سرمایه‌گذار براساس میزان ریسک‌پذیری خود، گزینه‌های مناسب برای سرمایه‌گذاری را انتخاب کند. افرادی که تحمل پذیرش ریسک را دارند، می‌توانند مستقیما اقدام به خرید سهام کنند ولی به کسانی که تحمل پذیرش ریسک ندارد، توصیـه نمی‌شود که مستقیما سهام بخرد، چون قیمت سهام همواره در حال نوسان است و سود تضمین شده‌ای به آن تعلق نمی‌گیرد. برای چنین افرادی سرمایه‌گذاری بدون ریسک مناسب است که نمونه آن می‌تواند خرید اوراق مشارکت باشد. سود اوراق مشارکت به فرد پرداخت می‌شود و هیچ‌گونه ریسکی نسبت به کاهش سود یا از دست رفتن اصل سرمایه وجود ندارد.
بنابراین شاید بتـوان گفت اولین و مهمترین گام برای سرمایه‌گذاری در بورس، شناخت کافی از ویژگی‌های فردی و تصمیم‌گیری براساس این ویژگـی‌هاست.

البته باید توجه داشت که راه‌های بسیار زیادی نیز برای کاهش ریسک سرمایه‌گذاری در بورس وجود دارد که در آینـده، به آنها اشاره خواهیم کرد.برنامه بعدی ما، به تفاوت‌های سرمایه‌گذاران ریسک‌پذیر و ریسک‌گریز و نحوه تعیین میزان ریسک‌پذیری افراد خواهد پرداخت.
اما سرمایه‌گذاران، الگوهای ریسک‌پذیری متفاوتی دارند، برخی از آنها ریسک‌پذیرند، برخی ریسک‌گریز و برخی هم بی‌تفاوت نسبت به ریسک.
افراد ریسک‌پذیربه دلیل بالابودن میزان بازدهی موردانتظارشان، معمولا به سرمایه‌گذاری‌هایی مثل سپرده‌های بانکی، خرید اوراق مشارکت و ... تمایل ندارند. این دسته از افراد عموما سرمایه‌گذاری در بورس را ترجیح می‌دهند، بنابراین تجزیه و تحلیل و تعیین ریسک سرمایه‌گذاری برای این گروه از سرمایه‌گذاران بسیار اهمیت دارد.در مقابل، افراد ریسک‌گریز بیشتر علاقه‌مند به سرمایه‌گذاری در سپرده های بانکی یا خرید اوراق مشارکت هستند، چون این‌گونه سرمایه‌گذاری‌ها تقریبا هیچ‌گونه ریسکی را متوجه آنها نمی‌کند و بازدهی‌اش، تضمین شده است.گروه سوم هم افراد بی‌تفاوت به ریسک هستند، افرادی که به دلایل مختلف، هیچ عکس‌العملی نسبت به فرصت های سرمایه‌گذاری و ریسک‌های مترتب بر آن از خود نشان نمی‌دهند.
همانطور که گفتیم، نخستین گام برای سرمایه‌گذاری، آن است که از میزان تحمل ریسک خود مطلع شوید. بد نیست شما هم نمودار میزان ریسک‌پذیری خود را ترسیم کنید تا مشخص شود تا چه اندازه، حاضر به پذیرش ریسک در ازای دریافت بازدهـی مشخصی خواهید بود. برای این کار در نظر بگیرید که اوراق مشارکت، سود سالانه 20 درصدی را تضمین می‌کند؛ حال اگر تصمیم بگیرید بجای اوراق مشارکت، سهام خریداری کنید، این اقدام باید چه مقدار سود بیشتر از سود اوراق مشارکت نصیب شما کند تا حاضر شوید ریسک خرید سهام را بپذیرید؟
اطمینان داشته باشید چه ریسک‌پذیر باشید و چه ریسک‌گریز، امکان سرمایه‌گذاری در بورس برای شما وجود خواهد داشت. کافیست سرمایه‌گذاری شما با میزان ریسک‌پذیری شما همخوانی داشته باشد.
در این قسمت قصد داریم انواع ریسک‌هایی را که یک سرمایه‌گذار در خرید سهام شرکت‌هاو سرمایه‌گذاری در بورس با آن مواجـه است، معرفی کنیـم.
ریسک‌‌ در یک طبقه‌بندی کلـی، به دو دستـه تقسیم می‌شود، 1- ریسک قابل اجتناب و 2- ریسک غیرقابل اجتناب
1- ربسک قابل اجتناب:ریسکی که می‌توان با استفاده از برخـی روش‌ها، از آن اجتناب کرد. به این دسته از ریسک‌ها، ریسک‌های قابل اجتناب یا غیرسیستماتیک می‌گویند. ریسک‌های قابل اجتناب یا غیرسیستماتیک اغلب ناشی از خصوصیات خاص شرکت هستند. برای مثال، فرض کنید شما سهام شرکتی را خریداری کرده‌اید. اگر مدیریت شرکت ضعیف باشد، سهامداران شرکت درست عمل نکنند، یا شرکت در رقابت با سایر رقبا، موفقیتی بدست نیاورد و یا احیانا به علت قدیمی‌شدن محصولات تولیـدی آن شرکت، مشتریان شرکت به تدریج کم و فروش آن کاهش یابد، همه این موارد نمونه‌هایی از ریسک قابل اجتناب هستند. ریسک غیرسیستماتیک، اغلب منشأ درونی دارد و علت بروز آن، به داخل شرکت مربوط است. با توجه به اینکه این نوع ریسک را می‌توان با به کارگیری برخی روش‌ها، به حداقل ممکـن رساند، از آن به ریسک قابل اجتناب یاد می‌شود.
2- ریسک غیرقابل اجتناب:دستـه دوم ریسک‌هایـی که سرمایه‌گذاران با آن مواجه‌اند، ریسک‌هایی هستند که کنتـرل آن در اختیار سرمایه‌گذار نیست. به این گروه از ریسک‌ها، ریسک‌ غیرقابل اجتناب یا ریسک سیستماتیک می‌گویند. مواردی مثل تغییر نرخ تورم، سیاست‌های کلان اقتصـادی، شرایط سیـاسی و...، مـواردی هستنـد که کنترل آنهـا از اختیار سرمایه‌گذار خـارج است. برای مثـال، تغییر در سیاست‌های کـلان اقتصادی و افزایش یا کاهش نرخ ارز و یا نرخ تورم، می‌تواند به طور مستقیم در وضعیت درآمد، هزینه و میزان سودآوری شرکت‌ها تأثیرگذاشتـه و طبیعتـا ارزش سهام آنها را تحت تأثیـر قرار دهد. اینگونـه ریسک‌ها را ریسک‌های سیستماتیک یا غیرقابل اجتناب می‌گوینـد، چون کنترل آنها از اختیـار سرمایه‌گذار خـارج است.

اما چگونه می‌توان ریسک قابل اجتناب را به حداقل ممکن رساند؟ به این ضرب‌المثل مشهور دقت کنید: "همه تخم‌مرغ‌ها را در یک سبـد قرار ندهید". اگر از شما بپرسند منطق این ضرب‌المثل چیست، همه شما خواهید گفت با این کار، ریسک ما کاهش می‌یابد؛ چون اگر یکی از سبدهای تخم‌مرغ به زمین افتاد و تخم‌مرغ‌های آن شکست، سبدها و تخم‌مرغ‌های دیگر همچنان سالم است.
در مباحث مرتبط با بورس هم تئوری بسیار معروفی به نام "تئوری سبد" وجود دارد که برپایه همین ضرب‌المثل شکل گرفته است. براساس این تئوری، سرمایه‌گذار می‌تواند با متنوع‌کردن سبد سرمایه‌گذاری خود و انتخاب دارایی‌های بسیار متنـوع، به جای یک یا چند دارایی محدود، ریسک‌های قابل اجتناب را در سرمایه‌گذاری خود به حداقل ممکن برساند. بنابراین، هراندازه سبد سرمایه‌گذاری متنوع‌تر باشد، ریسک سرمایه‌گذاری کمتـر خواهد شد.
بر پایه تئوری سبد، متخصصان بازار سرمایه توصیه می‌کنند به جای آنکه فرد یک یا چند سهم از شرکت‌های محدودی را خریداری کند، سهام شرکت‌های متنوع از صنایع مختلف را خریداری کند و حتی در سبد سرمایه‌گذاری خود، اوراق بهادار بدون ریسک مثل اوراق مشارکت و... هم داشته باشد.
اما مجددا این نکته را یادآور می‌شویم که با متنوع‌سـازی سبد سرمایه‌گذاری، تنها می‌توان حذف ریسک‌های قابل‌اجتناب (غیرسیستماتیک) را به حداقل رساند و حذف ریسک‌های غیرقابل اجتناب (سیستماتیک) از کنتـرل و اختیار سرمایـه‌گذار خارج است. البته با حذف یا کاهش ریسک‌های قابل اجتناب، عملا بخش عمده‌ای از ریسک‌هایی که سرمایه‌گذار با آن مواجـه است، کاهش می‌یابد.

1- ریسک نرخ سـود: فرض کنید شما قصد دارید بین خرید اوراق مشارکت با نرخ سود ثابت 20 درصد و خرید سهام با بازده مورد انتظار 30 درصد، یک گزینه را انتخاب کنید. اگـر تمایل به پذیرش ریسک داشته باشید، احتمالا سهام را انتخاب می‌کنید، چون انتظار دارید بازدهی بیشتری نصیب شما کند. حال فرض کنیـد بانک مرکزی تصمیم بگیرد نرخ سود اوراق مشارکت را از 20 درصد به 30 درصد افزایش دهد. در این صورت، چه اتفاقی رخ خواهد داد؟ درحالیکه شما با پذیرش ریسک و خرید سهام، انتظار دارید 30 درصد بازدهی بدست آورید، فرد دیگری بدون آنکه ریسکی متحمل شود، می‌تواند اقدام به خرید اوراق مشارکت جدید نماید و همان 30 درصد بازدهی را، البته به صورت تضمین شده بدست آورد. در این حالت، شما در واقع با ریسک جدیدی مواجه خواهید شد که از آن، به ریسک نرخ سود تعبیر می‌شود.
2- ریسک تورم: فرض کنید نـرخ تورم سالیانه، 15 درصد است و شما سهامی را خریداری کرده‌اید که انتظار دارید در پایان سال، حداقل 40 درصد بازدهی برای شما داشته باشد. با توجه به این میزان نرخ تورم، بازدهی 40 درصدی برای شما مطلوبیت دارد، چون حداقل 25 درصد بیشتر از نرخ تورم است. حال اگر به هر دلیلی، نرخ تورم سالیانه از 15 درصد به 30 درصد افزایش یابد، طبیعتا ممکن است دیگر بازدهی 40 درصدی، آنهم برای یک سرمایه‌گذاریِ دارای ریسک مثل خرید سهام برای شما مطلوب نباشد، چون حتی به فرض کسب 40 درصد بازدهی از سهام، قیمت‌ها آنقدر افزایش یافته است که دیگر این میزان بازدهی، آنهم برای یک سرمایه‌گذاری دارای ریسک چندان جذاب نیست. به ریسک ناشی از افزایش نرخ تورم، ریسک تورم گفته می‌شود.
3- ریسک مالی: اگر شرکتی که سهام آن را خریداری می‌کنید، حجم زیادی وام از بانک دریافت کرده باشد، طبیعتا باید اصل و سود وام دریافتی را در یک دوره مشخص به بانک پرداخت کند، بنابراین با تعهدات زیادی مواجه خواهد بود. هر اندازه این تعهدات بیشتر باشد، ریسک مالی شرکت بیشتر خواهد بـود و بنابراین سهامداران چنین شرکتی نیز در معرض ریسک بالاتری قرار دارند.
4- ریسک نقدشوندگـی: همانطور که قبلا گفتیم، یکی از ویژگی‌های مهم یک دارایـی خوب، این است که به سرعت به پول نقد تبدیل شود. فرض کنید سال گذشته، سهام شرکتی را خریداری کرده‌اید و حالا به پول نیاز دارید، اما به‌علت عملکرد نامناسب شرکت، این سهـم در بورس خریداری- که به سرعت آن را بخرد- نداشته باشد؛ در این صورت، شما با ریسکی به نام ریسک نقدشوندگـی مواجـه خواهیـد شد.البته در اغلب اوقات، شما می‌توانید با قیمتِ اندکی پایین‌تر سهام خود را بفروشید ولی ممکن است این موضوع مطلوب شما نباشـد.
5- ریسک نـرخ ارز: نرخ ارز یکی از مسائلی است که به صورت مستقیم بر وضعیت و سودآوری شرکت‌ها تأثیر می‌گذارد. برای مثـال، فرض کنید شرکتی که سهام آن را خریداری کرده‌اید، بخش عمده‌ای از مواد اولیه موردنیاز خود برای تولید را از خارج کشور خریداری می‌کند. وقتی نرخ ارز افزایش پیدا می‌کند، شرکت باید هزینه بیشتری برای واردات مواد اولیه بپردازد و طبیعتا با افزایش هزینه‌های شرکت، میزان سودآوری شرکت و به دنبال آن، قیمت سهام آن کاهش خواهد یافت. بنابرایـن، نوسانات نرخ ارز به‌عنوان یکی از ریسک‌های سرمایه‌گذاری، مورد توجه سرمایه‌گذاران است.
6- ریسک سیاسی: عدم ثبات در اوضاع سیاسی -که به مسائل اقتصادی کشور آسیب بزند- به طور مستقیم بر عملکرد بنگاه‌های اقتصادی فعال در آن کشـور تأثیر می‌گذارد. هر اندازه بی‌ثباتی سیاسی و اقتصادی در یک کشور افزایش یابـد، عملکرد بنگاه‌های اقتصادی بیشتر با مشکل مواجه خواهد شد و این مشکل، افت قیمت سهام آن‌ها را درپـی دارد. به این ریسک، ریسک سیاسی یا اصطلاحا ریسک کشور می‌گوینـد.
7- ریسک تجاری: تصور کنید سهام یک شرکت خودروسازی داخلی را خریداری کرده‌اید. تا پیش از این، دولت تعرفه واردات بسیار بالایی برای خودروهای خارجی وضع کرده بود، به نحوی که برای مثال، خودرویی که در خارج از کشور 10 هزار دلار ارزش دارد، در داخل با قیمتی بالغ بر 40 میلیون تومان به فروش می‌رسد. در چنین شرایطی، خودروهای داخلی به علت قیمت پایین آنها مشتریان زیادی دارد و بنابراین، میزان فروش و سودآوری خودروسازان داخلی قابل قبول است. حال فرض کنید دولت تعرفه واردات خودرو را تا حد زیادی کاهش دهد؟ چه اتفاقی رخ می‌دهد؟ طبیعتا قیمت خودروهای خارجی به قیمت خودروهای داخلی نزدیک‌‌تر می‌شود، بنابراین قدرت انتخاب مشتریان افزایش می‌یابد و در چنین شرایطی، ممکن است گروهی از مشتریان، خودروهای خارجی را ترجیح دهند. بنابراین، میزان فروش و سود صنعت خودروسازی کاهش خواهد یافت. به این ریسک که در واقع، به یک صنعت خاص ارتباط پیدا می‌کند، ریسک تجاری می‌گوینـد.
* اطلاعات ارزشمندترین دارایی در بازار سرمایه است
. یکی از تعاریفی که درباره ریسک ارائه کردیم، احتمال تفاوت واقعیت با پیش‌بینی بود. هر اندازه تفاوت واقعیت با پیش‌بینی بیشتر باشد، ریسک بیشتر خواهد بـود. فرض کنید قیمت سهم یک شرکت در حال حاضر 150 تومان است و شما پیش‌بینی می‌کنید قیمت این سهم در پایان سال به 200 تومان برسـد. حال اگر در پایان سال، قیمت سهم بجای 200 تومان، به 160 تومان رسید، چه اتفاقی می‌افتد. بین پیش‌بینی شما و آنچه که اتفاق افتاده، 40 تومان اختلاف وجود دارد. این یعنـی ریسک!
با این اوصاف، چطور می‌توان این ریسک را کاهش داد؟ پاسخ یک جمله ساده است: هرچه پیش‌بینی دقیق‌تر باشد، ریسک کمتـر می‌شود.
اینجاست که سؤال دوم مطرح می‌شود: چطور می‌شود پیش‌بینی را دقیق‌تر انجام داد؟ پاسخ این سؤال در استفاده از اطلاعات دقیـق و معتبـر نهفته است.
بنابراین، بی‌دلیل نیست که می‌گویند اطلاعات، ارزشمندترین دارایی در بازار سرمایه است؛ چون مبنای اصلی تصمیم‌گیری در بورس و کنترل ریسک در این بازار، تصمیم‌گیری براساس اطلاعات است و دقیقا به همین خاطر هم هست که براساس قوانین و مقررات، شرکت‌هایی که سهامشان در بورس خرید و فروش می‌شود، موظفند اطلاعات مالی و عملکردی خود را به صورت مستمر و یکسان، در اختیار همه سرمایه‌گذاران قرار دهند تا سرمایه‌گذاران بتوانند براساس این اطلاعات، درمورد خرید، فروش و یا حفظ سهام خود تصمیم‌گیری کنند.
اگر به خاطر داشته باشید، در برنامه قبل انواع ریسک‌ها را معرفی کردیم: ریسک تورم، ریسک نرخ ارز، ریسک نرخ سود، ریسک سیاسی، ریسک تجاری، ریسک نقدشوندگـی و ریسک مالی.
اگر به تعاریفی که برای این ریسک‌ها اشاره کردیم دقت کنید، متوجه خواهید شد که با استفاده از اطلاعات صحیح و معتبر، می‌توان بخش قابل توجهی از این ریسک‌ها را کنترل کرد.
برای مثال، گفتیم که یکی از ریسک‌هایی که سرمایه‌گذار با آن مواجه است، ریسک مالی است، به این معنا که اگر شرکت میزان زیادی وام از بانک گرفته باشد، طبیعتا باید اصل و سود وام دریافتی را به بانک پرداخت کند و اگر میزان فروش و سودآوری شرکت، متناسب با شرایط وام دریافتی از بانک نباشد، با ریسک عدم توانایی بازپرداخت وام مواجه خواهد شد. میزان استقراض شرکت از بانک، موضوعی است که به راحتی با بررسی اطلاعات مندرج در صورت‌های مالی ، قابل شناسایـی و ارزیابی است.
همچنین درمورد سایر انواع ریسک‌ها مثل ریسک نرخ تورم، نرخ سود، نرخ ارز و... هم اگرچه تحلیل این متغیرهای اقتصادی مبتنی‌بر تحلیل روند نوسانات آنها در آینده است، اما سرمایه‌گذار می‌تواند با بررسی دقیق شاخص‌های اقتصادی منتشر شده از سوی نهادهای رسمی و همچنیـن کمک گرفتن از متخصصان مالی و اقتصادی، به پیش‌بینی قابل قبولی از وضعیت این شاخص‌ها در آینده و تحلیل آنها بر قیمت سهام و سایر اوراق بهادار دست یابد.
بنابراین، بهره‌گیری از اطلاعات با کمک به افزایش دقت پیش‌بینی، ریسک سرمایه‌گذاری را کاهش می‌دهد. اما اطلاعات خوب باید چه ویژگی‌هایی داشته باشند؟
چهار ویژگی‌ اساسیاطلاعات را مفید و قابل اتکا می‌کند:
1- معتبر و قابل اتکا باشد:به همان اندازه که اطلاعات صحیح و معتبر می‌تواند در موفقیت سرمایه‌گذاری مؤثر باشد، اطلاعات نادرست یا شایعات می‌تواند ریسک سرمایه‌گذاری را افزایش دهد. فرض کنید سرمایه‌گذاری با شنیدن شایعه افزایش قیمت خودرو و امید به اینکه این افزایش، موجب سودآوری قیمت سهام شرکت‌های خودروساز می‌شود، اقدام به خرید سهام آنها، آنهم با قیمتی بالاتر از ارزش واقعی سهم می‌کند. حال اگر مشخص شود این شایعه صحت نداشته و قیمت خودرو قرار نیست افزایش داشته باشد، چه اتفاقی رخ خواهد داد؟
2- جامـع باشد: در مثال قبل، فرض کنید خبر افزایش قیمت خودرو، خبر صحیحی است، اما اگر هزینه‌های شرکت خودروساز هم افزایش یافته باشد، افزایش قیمت خودرو در مجموع تأثیر زیادی در سودآوری شرکت نخواهد داشت. حال اگر سرمایه‌گذار در خرید سهام شرکت، صرفا به موضوع افزایش قیمت خودرو توجه کند و افزایش هزینه‌ها را درنظر نگیرد، آیا تصمیم صحیحی گرفته است؟ قطعا نه.
3- به‌روز باشد: اطلاعات هرچند معتبـر و جامـع باشد، باید به لحظه مورد استفاده قرار گیـرد. فرض کنید شرکت خودروساز، اطلاعات مربوط به افزایش قیمت خودروهای خود را رسما منتشر و اعلام کرده است که با این افزایش، سود شرکت نیز افزایش خواهد یافت.
طبیعتا به محض انتشار این اطلاعات، تقاضا برای خرید سهام خودروسازان افزایش یافته و قیمت این سهام بالا می‌رود. حال اگر یک سرمایه‌گذار، به جای آنکه به محض دریافت این اطلاعات سهام شرکت را بخرد، چند روز بعد اقدام به خرید سهام کند، معلوم نیست تصمیم درستی گرفته باشد؛ چون در این مدت، قیمت سهام افزایش یافته و ممکن است بیشتر از این، امکان افزایش و سودآوری برای سرمایه‌گذار نداشته باشد.
4- مرتبط باشد: بعضا مشاهده می‌شود که سرمایه‌گذاران از روی هیجانات حاکم بر بازار، اطلاعات نامرتبط را ملاک تصمیم‌گیری قرار می‌دهند. مثلا ممکن است افزایش نرخ ارز هیچ تأثیری بر شرکتی که هم مواد اولیه‌اش در داخل کشور تأمین می‌شود و هم محصولاتش در داخل کشور فروخته می‌شود، نداشته باشد. بنابراین لازم است سرمایه‌گذاران به این موضوع توجه داشته باشند که اطلاعات منتشر شده، تا چه اندازه می‌تواند بر ارزش سهام شرکت تأثیر داشتـه باشد.
پس حالا، حتما شما هم با ما هم‌عقیده‌ایـد که اطلاعات، واقعا ارزشمندتریـن دارایی در بازار سرمایه است.

حتما تا حالا این سؤالات برای شما ایجاد شده است که:
1- آیـا فقط افراد ریسک‌پذیر می‌توانند در بورس سرمایه‌گذاری کنند یا در بورس، برای افراد ریسک‌گریز هم امکان سرمایه‌گذاری وجود دارد؟
2- آیا بورس، فقط جای افراد حرفه‌ای و متخصص است یا افراد غیرحرفه‌ای هم می‌توانند در بورس سرمایه‌گذاری کنند؟
افرادی که به هیچ عنوان تمایلی به پذیرش ریسک ندارند، می‌توانند در بورس، اوراق مشارکت و یا اوراق اجاره خریداری کنند، چون سود تضمین شده دارد. افرادی‌که میزان ریسک‌پذیری آنها اندکی بیشتر است، احتمالا سرمایه‌گذاری در صندوق‌های سرمایه‌گذاری را به خرید اوراق مشارکت و اوراق اجاره ترجیـح می‌دهند، چون قابلیت کسب بازدهی بیشتر از بازدهی این نوع اوراق برای آنها وجود خواهد داشت. سرمایه‌گذارانی که از دو گروه قبلی ریسک‌پذیرترند، ترجیح می‌دهند خودشان مستقیما سهام شرکت‌ها را خریداری کنند، چون احتمال می‌دهند در ازای پذیرش این ریسک، سود بیشتری به دست بیاورند و در نهایت، افرادی که به شدت ریسک‌پذیر هستند، می‌توانند در قراردادهای آتی سرمایه‌گذاری کنند.
اگر با مفاهیمی مثل صندوق سرمایه‌گذاری یا قرارداد‌های آتی آشنایی ندارید، به هیچ وجه نگران نباشید. در ادامه در این موارد بیشتر صحبت خواهیم کرد. فعلا هدف این بود به سوال اول پاسخ بدهیم که آیا بورس برای افراد ریسک‌پذیر مناسب است یا ریسک‌گریز. با این توضیحات، پاسخ سوال مشخص شد: همه افراد با سطوح مختلف ریسک‌پذیری امکان سرمایه‌گذاری در بورس را دارند.
و اما سؤال دوم: آیا بورس، فقط برای افراد متخصص و حرفه‌ای است؟ یا افراد غیرمتخصص هم می‌توانند در بورس سرمایه‌گذاری کنند.
افراد با کمترین تخصص هم می‌توانند ازطریق خرید اوراق مشارکت و یا اوراق اجاره و یا سرمایه‌گذاری در صندوق‌های سرمایه‌گذاری که سود ثابتی دارند، وارد بورس شوند. افرادی که تخصص بیشتری دارند، می‌توانند از بین سایر صندوق‌های سرمایه‌گذاری، صندوقی را که عملکرد مناسب‌تری دارد برای سرمایه‌گذاری انتخاب نمایند. همچنین این گروه از سرمایه‌گذاران می‌توانند از خدمات سبدگردانی اختصاصی که در برنامه‌های آینده به طور کامل توضیح خواهیم داد، استفاده کنند. با افزایش میزان شناخت و آگاهی افراد از نحوه ارزیابی سهام شرکت‌ها، سرمایه‌گذاران می‌‌توانند به صورت مستقیم نسبت به خرید و فروش سهام شرکت‌ها اقدام کنند. افراد بسیار متخصص و حرفه‌ای هم در کنار همه گزینه‌های مورد اشاره، مهارت سرمایه‌گذاری در ابزارهای با ریسک بالا مثل قراردادهای آتی و ... را پیدا می‌کنند. با این اوصاف، پاسخ سؤال دوم هم مثبت است، یعنی برخلاف برخی تصورات رایج، بورس فقط محلی برای سرمایه‌گذاری افراد متخصص و حرفه‌ای نیست و غیرحرفه‌ای‌ها هم می‌توانند سرمایه‌گذاری در بورس را تجربه کنند.
تا کانون متوجه شدیم که برخلاف برخی تصورها، سرمایه‌گذاری در بورس فقط مختص افراد ریسک‌پذیر و یا متخصص نیست و افراد ریسک‌گریز و یا افرادی که تخصص کافـی در مسائل مرتبط با سرمایه‌گذاری ندارند هم می‌توانند ازطریق خرید اوراق مشارکت، اوراق اجاره، سرمایه‌گذاری ازطریق صندوق‌های سرمایه‌گذاری، استفاده از خدمات شرکت‌های مشاور سرمایه‌گذاری، استفاده از خدمات سبدگردانی و... در بورس سرمایـه‌گذاری کننـد.
اگرچه قصد داریم که هریک از این روش‌های سرمایه‌گذاری را به طور مفصل برای شما تشریح کنیم، اما بهتر است قبل از آن، به یک سؤال اساسی پاسخ دهیم و آن اینکه اولین گام اجرایی برای ورود به بورس چیست؟ به عنوان مثال، اگر سرمایه‌گذار پس از انجام بررسی‌های لازم، به این نتیجه رسید که سهام شرکت الف، برای سرمایه‌گذاری مناسب است، حال چطور و از کجا باید این سهم را خریداری کند؟ در این برنامـه، پاسخ این سؤال را خواهیم داد.
حتما اسم کارگزار را شنیده‌اید. خرید و فروش سهام و سایر انواع اوراق بهادار در بورس فقط ازطریق کارگزاران رسمی بورس انجام می‌شود، بنابراین برخلاف تصور عمومی، برای سرمایه‌گذاری در بورس هیچ نیازی به مراجعه به تالار بورس نیست و کارگزاران بورس این وظیفه را برعهده دارنـد.
کارگزاران افراد آگاه، خبـره و مورد اعتمـاد هستند که پس از کسب مجوزهای لازم از سازمان بورس و اوراق بهادار، اقدام به خرید و فروش سهام و سایر انواع اوراق بهادار می‌کنند و البته، در ازای ارائه‌ای خدمات، مبلغ بسیار اندکی کارمزد دریافت می‌کنند. سازمان بورس به طور مستمر و دقیق بر نحوه فعالیت کارگزاران بورس نظارت دارد و همین امر سبب می‌شود تا سرمایه‌گذاراناطمینان لازم در این‌خصوص را داشته باشند.
بنابراین، سرمایه‌گذاری در بورس، فقط از طریق کارگزاران رسمی بورس که در اغلب شهرهای کشور مستقر هستند، انجام می‌شود. برای مشاهده اطلاعات کارگزاران بورس، به پایگاه اینترنتی سازمان بورس و اوراق بهادار به نشانـی www.seo.ir مراجعه کنید.
اما اولین گام برای سرمایه‌گذاری در بورس چیست؟ اگر از شما بپرسند لازمه انجام عملیات بانکی مثل واریز وجه به حساب، انتقال وجه از حساب، صدور چک و... چیست، حتما پاسخ خواهید داد که برای انجام همه عملیات‌های فوق، باید حساب بانکی داشته باشیم. در بورس هم چنین چیزی وجود دارد. هر فردی برای سرمایه‌گذاری در بورس و خرید و فروش اوراق بهادار، باید کد سهامداری داشته باشد. در واقع، کد سهامداری، همانند حساب بانکـی است.
کد سهامداری، شناسه‌ای 8 کاراکتری است که از سه حرف اول نام خانوادگی و یک عدد تصادفی 5 رقمی تشکیل شده است. مثلا اگر نام خانوادگی فردی رضایی باشد، کد سهامداری وی ممکن است، "رضا12234" باشد. کد سهامداری منحصر به فرد است و هر سرمایه گذار تنها یک کد معاملاتی دارد. برای دریافت کد سهامداری، کافیست به یکی از شرکت‌های کارگزاری بورس مراجعه و مدارک شناسایی خود شامل کپی شناسنامه و کارت ملی را به کارگزار ارائه دهید. ظرف مدت دو روز، کد سهامداری برای شما صادر و تحویل شما می‌شود. صدور کد سهامداری کاملا رایگان است و لازم نیست از این بابت، هزینه‌ای به کارگزار بپردازیـد.
با دریافت کد سهامداری، عملا قدم به دنیای بورس گذاشته‌اید و می‌توانید در این بازار سرمایه‌گذاری کنید. توجه داشته باشید که همه شیوه‌های سرمایه‌گذاری در بورس اعم از خرید و فروش اوراق مشارکت، اوراق اجاره، سهام، سرمایه‌گذاری در صندوق‌های سرمایه‌گذاری و... نیازمند داشتن کد سهامداری است.
بنابراین، دریافت کد سهامداری، اولیـن گام برای ورود به بورس است.
پس‌ از دریافت کد سهامداری، فرد می‌تواند به چهار روش نسبت به خرید و فروش سهام و یا سایر اوراق بهادار موجود در بورس اقدام کند:

1- خرید و فروش ازطریق مراجعـه حضوری به کارگزار
2- خرید و فروش ازطریق ارائه سفارش به صورت تلفنی
3- خرید و فروش ازطریق ارائه سفارش به صورت اینترنتی
4- خرید و فروش به روش برخط (آنلایـن)

در این قسمت روش اول، یعنی روش مراجعه حضوری به کارگزار را برای شمـا تشریح می‌کنیم:

روش اول: خرید و فروش ازطریق مراجعه حضوری به کارگزار
در این روش، کافیست سرمایه‌گذار به صورت حضوری به شرکت کارگزاری مراجعه کرده و فرم درخواست خریـد یا فروش اوراق بهادار را تکمیل کند. این فرم شامل اطلاعاتـی مثل مشخصات کامل فرد، نشانی و تلفن تماس، کد سهامداری و همچنین مشخصات کامل سهام و یا سایر اوراق بهاداری است که فرد قصـد خرید یا فروش آن را دارد. نمونه فرم درخواست خرید یا فروش اوراق بهادار و نحوه تکمیل این فرم را در ادامه، مشاهده می‌کنیـد.
(در این بخش، برای نمونه، یک فرم سفارش خرید و یک فرم سفارش فروش بطور کامل تکمیل شود تا بیننده، با نحوه تکمیل آن آشنا شود. توجه شود که اولا در فرم، از ذکر نام شرکت خودداری و از عبارت شرکت الف یا شرکت ب استفاده شود و ثانیا، در بخش بالای فرم هم نام کارگزاری حذف شود تا شائبـه تبلیغ برای شرکت یا کارگزاری خاص ایجاد نشـود).
در تکمیل فرم خرید، نکات مختلفی وجود دارد که به شرح آنها می‌پردازیم: (این نکات باید همزمان با تکمیل فرم، توسط نریتور بیان شود)
• شماره سفارش و نام و کد کارگزار توسط کارگزاری تکمیل می‌شود و شما باید تاریخ را در بالا قید نمایید.
• پس از آن مشخصات خود را تکمیل می‌نمایید. توجه داشته باشید که منظور از کد خریدار یا فروشنده، همان کد سهامداری است که در برنامه قبلی در مورد آن توضیح دادیم.
• همان‌طور که مشاهده می‌نمایید در هر فرم می‌توان سه نوع سهام را خریداری نمود. اگر سفارش بیشتری داشته باشید باید برگه‌های بیشتری را تکمیل نمایید.
• در ابتدا نوع اوراق را مشخص می‌کنید که معمولا یا سهام است یا اوراق مشارکت. منظور از نام شرکت ناشر، همان شرکتی است که شما قصد دارید سهام آن را بخرید یا بفروشید. سپس تعداد اوراق درخواستی و مبلغ مورد تقاضا را مشخص می‌کنید. مثلا می‌نویسید مایلید 1000 سهم شرکت الف را به قیمت هر سهم 200 تومان خریداری نمایید. در قسمت انتهایی این ردیف نیز تاریخ اعتبار وجود دارد. این بدان معناست که کارگزاری تا چه تاریخی مجاز به پیگیری تقاضای شماست. در این قسمت حتما باید تاریخ پایان اعتبار را بنویسیـد.
• سپس باید مبلغ موردنظر برای سرمایه‌گذاری به همراه کارمزد مربوط به خرید را به کارگزاری بپردازید. همان طور که مشخص است، این پرداخت از دو طریق واریز به حساب کارگزاری یا تحویل چک ممکـن است. ضمنا شما متعهد می‌شوید که اگر کسری‌ مبلغی وجود داشته باشد، بپردازید. در هر صورت توجه داشته باشید که پول نقد در این بین رد و بدل نمی‌شود.
• ملاحظات و شرایط ویژه در حکم پشت‌نویسی چک است. همان طور که اگر در نوشتن اعداد در چک مشکلی پیش آید، در پشت چک اصلاحیه آن را مرقوم می‌کنیم، ممکن است در نوشتن فرم هم مشکلی باشد که از این قسمت برای تصحیح آن بهره می‌بریم.
• این موضوع را مد نظر داشته باشید که چون بورس یک بازار پویا بوده و زمان در آن بسیار حائز اهمیت است، نوشتن ساعت و دقیقه ارائه سفارش در بخش امضا بسیار مهم است. اگر خریدار شخصیت حقوقی باشد، باید در کنار امضا، از مهر هم استفاده کند.

حال به فرم فروش نگاهی می‌اندازیم:
• همان‌طور که ملاحظه می‌کنید، فرم فروش شباهت زیادی به فرم خرید دارد. تنها چند تفاوت با توجه به تفاوت خرید و فروش مطرح است که توضیح می‌دهیم.
• مسلم است که در هنگام فروش موضوع حداقل قیمت برای فروشنده مطرح است. یعنی قیمتی که فروشنده اوراق بهادار، حاضر نیست کمتر از آن قیمت، اوراق بهادار خود را بفروشد. البته درباره نحوه تعیین قیمت خرید یا فروش در فرم درخواست، در برنامه بعـد به صورت مفصل توضیـح خواهیم داد.
• موضوع بعد، نحوه دریافت مبلغ حاصل از فروش اوراق بهادار است. در اینجا چند حالت وجود دارد: یا کارگزار مبلغ ناشی از فروش اوراق را به حسابی که خودتان معین می‌کنید، واریز می‌کند و یا کارگزار، در وجه شما چک صادر می‌کند. همچنین درصورت تمایل، می‌توانید مبلغ را نزد کارگزار باقی بگذارید تا در سفارش‌های بعدی خرید، مورد استفاده قرار گیرد.
در این قسمت، قصد داریم درباره نحوه تعیین قیمت خرید یا فروش اوراق بهادار در فرم درخواست خرید یا درخواست فروش صحبت کنیم. شما برای تعیین قیمت موردنظر خود به‌منظور خرید و یا فروش سهام و سایر اوراق بهاداری که در بورس مورد داد و ستد قرار می‌گیـرد، می‌توانید به یکی از سه روش زیر عمل کنید.

روش اول- درخواست خرید یا فروش به قیمت بازار:
دراین روش، سرمایه‌گذار در ستون حداکثر قیمت در فرم درخواست، عبارت " قیمت بازار" را ثبت می‌کند (تصویر فرم نمایش داده شده و عبارت قیمت بازار در آن نوشته شود) . این بدان معناست که سرمایه‌گذار به کارگزار این اختیار را می‌دهد که به تشخیص خود، سهام و یا سایر اوراق موردنظر وی را در مناسب‌ترین قیمت روز بازار، برای فرد خریداری کند. طبیعتا، هنگام خرید سهام، هر اندازه قیمت خرید سهام پایین‌تر باشد، بهتر است و در نقطه مقابل، در هنگام فروش، سرمایه‌گذار ترجیح می‌دهد کارگزار سهام و یا سایر اوراق بهـادار وی را به بالاترین قیمت ممکـن به فروش برسانـد.

روش دوم- درخواست خرید یا فروش به قیمت معین:
در این نوع درخواست، سرمایه‌گذار قیمت موردنظر خود را برای خرید یا فروش سهام را به طور مشخص در فرم درخواست خرید یا فروش درج می‌کند . به‌عنوان مثـال، فرض کنید قصد دارید سهام شرکت الف را خریداری کنید و براساس تحلیل و بررسی، به این نتیجه رسیده‌اید که خرید این سهم در قیمت 150 تومان مناسب است. در این صورت، در فرم درخواست خرید، قیمت 150 تومان را به عنوان قیمت موردنظر خود برای خرید سهام شرکت الف درج می‌کنید. (فرم مربوطه و درج عدد 1500 ریال نمایش داد شود) کارگزار نیز پس از دریافت فرم، قیمت 150 تومان را به عنوان قیمت پیشنهادی برای خرید آن سهم، وارد سامانه معاملات بورس می‌کند و درصورت وجود سفارش فروش سهام شرکت الف با قیمت 150 تومان، آن سهم توسط کارگزار برای شما خریداری می‌شود.
در فروش هم دقیقا به همین شکل عمل می‌شود، یعنی قیمت موردنظر دارنده سهم برای فروش، دقیقا در فرم مربوط درخواست فروش درج شده و کارگزار نیز بر اساس همین قیمت، اقدام به ثبت درخواست فروش در سامانه معاملات می‌کنـد. بنابراین، در روش دوم، کارگزار موظف خواهد بود سهام و یا سایر اوراق بهادار موردنظر شما را دقیقا براساس قیمتی که برای او تعیین کرده‌اید، خریداری کرده و یا به فروش برساند.

روش سوم- درخواست خرید یا فروش محدود:
در این نوع درخواست، سرمایه‌گذار حداکثر و یا حداقل قیمت موردنظر خود برای خرید یا فروش سهام را ستون حداکثر قیمت، در فرم درخواست خرید یا فروش وارد می‌کند. به عنوان مثـال، فرض کنید شما قصد دارید سهام شرکت الف را خریداری کنید، و حداکثر قیمت موردنظر شما برای خرید این سهم، 150 تومان است، اما طبیعتا ترجیح می‌دهید سهم را به قیمتی کمتر از 150 تومان خریداری کنید. در این حالت، در فرم سفارش خرید، در قسمت حداکثر قیمت، عدد 150 تومان را درج می‌کنید. به این ترتیب، به کارگزار اجازه می‌دهید تا سهام موردنظر شما را نهایتـا با قیمت 150 تومان برای شمـا خریداری کند، اگرچه قطعا خرید با قیمت پائین‌تر برای شما مطلوب‌تر خواهد بود (فرم مربوطه و نحوه تکمیل آن نمایش داده شود).
در مورد فروش هم دقیقا به همین شکل عمل می‌شود، با این تفاوت که آنچه در فروش مطرح است، حداقل قیمت است، نه حداکثر قیمت. در مثال قبل، فرض کنید شما دارنده سهام شرکت الف هستید و قصد فروش آن را دارید، اما حاضر نیستید آن را به قیمتی کمتر از 150 تومان بفروشید. در این صورت، در فرم سفارش فروش، در قسمت حداقل قیمت، عدد 150 تومان را درج می‌کنید، به این ترتیب به کارگزار اختیار می‌دهید تا سهام شما را حداقل به قیمت 150 تومان، بفروشد. البته قطعا ترجیـح شما این خواهد بود که قیمت فروش، بالاتر از حداقل تعیین شده باشد و توانمندی کارگزار در این موضوع، تا حد زیادی در تصمیم شمـا برای انتخـاب کارگزار مؤثـر خواهد بـود.
خب در این برنامه و برنامه قبل، با اولین روش خرید و فروش اوراق بهادار در بورس که مراجعه حضوری به کارگزار و تکمیل فرم‌های مربوطه است، آشنـا شدید.
اما شایـد تاکنون، این سؤال برای شما بوجود آمده باشد که برای خرید و فروش سهام و سایر اوراق بهادار در بورس، آیا باید هزینه‌ای هم پرداخت کنید یا نه؟ به عبارت دیگر، هزینه معاملات در بورس چقدر است؟
شاید برای شما هم این سؤال به وجود آمده باشد که وقتی قصد دارید سهامی را خریداری کنید، آیا علاوه ‌بر مبلغ موردنیاز برای خرید سهام، باید هزینه دیگری هم بپردازید یا نه؟ وقتی سهام خود را می‌فروشید چطور؟ پاسخ سؤال مثبت است، چون سرمایه‌گذار برای خرید و فروش سهام و سایر انواع اوراق بهادار در بورس، باید کارمزد بپردازد. این کارمزد که البته، مبلغ آن بسیار اندک است، ازسوی متولیان بازار سرمایه صرف اداره و توسعه مستمـر این بازار می‌شود. اما مبلغ کارمزد خرید و فروش اوراق بهادار در بورس، چقدر است؟

الف. کارمزد خرید سهام
کارمزد خرید سهام، حدود 49 صدم درصد است.
اجازه بدهید با یک مثال توضیح دهیم. فرض کنید قصد دارید هزار سهم شرکت (الف) را به قیمت هر سهم، 150 تومان خریداری کنید. در این صورت، جمع کل مبلغ موردنیاز برای خرید سهام، 150 هزار تومان خواهد بود. باتوجه به اینکه کارمزد خرید سهام، 49 صدم درصد است، شما باید حدودا مبلغ 735 تومان کارمزد نیز برای خرید سهام موردنظر بپردازیـد.

ب. کارمزد و مالیات فروش سهام
کارمزد فروش سهام، 53 صدم درصد مبلغ معامله است. در فروش سهام، علاوه‌بـر کارمزد، 50 صدم درصد هم مالیات از فروشنده سهام دریافت می‌شود که جمعا برابر با یک ممیز سه صدم درصد است.
در مثال قبل فرض کنید قصد دارید هزار سهم شرکت (الف) را به قیمت هر سهم، 150 تومان به فروش برسانید. در این صورت، جمع کل مبلغ موردنیاز برای فروش سهام، 150 هزار تومان خواهد بود. باتوجه به اینکه کارمزد فروش سهام، 49 صدم درصد و مالیات فروش نیز برابر با 50 صدم درصد (در مجموع یک ممیز سه صدم درصد ) است، شما باید در مجموع 1545 تومان بابت این معامله پرداخت نمایید.

ج. کارمزد خرید و فروش اوراق مشارکت و اوراق اجاره
کارمزد خرید و فروش اوراق مشارکت و اوراق اجاره در بورس حدودا یک هفتم کارمزد خرید و فروش سهام، یعنی 7 صدم درصد مبلغ معامله است، البته برخلاف سهام، فروش این اوراق مشمول پرداخت مالیات نمی‌شود. به عنوان مثال، اگر شما قصد داشته باشید 150 هزار تومان اوراق مشارکت در بورس خریداری کنید یا بفروشید، فقط بایـد 105 تومان کارمـزد بپردازیـد.
بنابراین، همانطور که ملاحظه می‌کنید، کارمزد و مالیات خرید و فروش سهام و سایر انواع اوراق بهادار در بورس، بسیار اندک بوده و همین موضوع نیز یکی از مزیت‌های بورس، در مقایسه با سایـر بازارهای سرمایه‌گذاری به شمار می‌رود.

کارمزد مالیات مجمـوع کارمزد و مالیات مبلغ خرید/فروش (تومان) کارمزد (تومان)
خرید سهام 0049/0 0 0049/0 000/150 735
فروش سهام 0053/0 005/0 0103/0 000/150 1545
خریـد اوراق مشارکت و اجاره 0007/0 0 0007/0 000/150 105
فروش اوراق مشارکت و اجاره 0007/0 0 0007/0 000/150 105
(با توجه به اعداد و ارقام زیاد و متنوع، دقت در نحوه ارائه این بخش، به گونه‌ای که برای بیننده به‌راحتی قابل فهم و جذاب باشد، بسیار حائز اهمیت است)

خب، با نحوه محاسبه کارمزد و مالیات خرید و فروش اوراق بهادار در بورس آشنا شدید. برگردیم به موضوع برنامه قبل، یعنی نحوه خرید و فروش اوراق بهادار در بورس. در برنامه قبل گفتیم که نخستین روش برای خرید و فروش سهام و سایر اوراق بهادار در بورس، مراجعه حضوری به شرکت کارگزاری و تکمیل فرم سفارش خرید یا فروش است. طبیعتا روزانه ده‌ها هزار سهامدار به کارگزاران بورس در سراسر کشور مراجعه کرده و به آنها، سفارش خرید یا فروش اوراق بهادار می‌دهند. آیا تا به حال، فکر کرده‌اید که این حجم انبوه درخواست‌ها چگونه و براساس چه سازوکاری، با دقت اولویت‌بندی و به خرید اوراق بهادار منجر می‌شوند؟ سامانه‌ای که خرید و فروش اوراق بهادار در آن انجام می‌شود، چطور عمل می‌کند؟
پیش از این گفتیم که اولین روش خرید و فروش اوراق بهادار در بورس، مراجعه حضوری به کارگزار و تکمیل فرم مربوطه است. همچنین درباره نحوه تکمیل فرم سفارش خرید و فروش و کارمزدهای مربوط به این فرآیند هم بطور کامل توضیح دادیم. اگر یادتان باشد، قرار شد قبل از آنکه سه روش دیگر خرید و فروش اوراق بهادار در بورس، یعنی روش ارائه سفارش به صورت تلفنی، ارائه سفارش به صورت اینترنتی و خرید و فروش آنلاین (برخط) را توضیح دهیم، ساز و کار معاملات در سامانه معاملات بورس را برای شما تشریح کنیـم. این برنامه، به همین موضوع اختصاص دارد.
خرید و فروش اوراق بهادار در سامانه معاملات بورس براساس سازوکار نام‌آشنای "حراج" انجام می‌شود؛ البته یک حراج کاملا پیشرفته و مکانیـزه. حراجی که اولویت اول آن، قیمت مناسب و اولویت دوم آن، زمان ارائه سفارش است. بگذارید با یک مثال، این موضوع را توضیح دهیم.
فرض کنید شما در ساعت 9 صبح، به کارگزاری بورس مراجعه و فرم درخواست خرید هزار سهم شرکت "الف" به قیمت هر سهم 1500 ریال (150تومان) را تکمیل و همراه فیش واریزی، تحویل کارگزار می‌دهید. طبیعتا کارگزار بلافاصله درخواست خرید شما را وارد سامانه معاملات می‌کند.
در همان زمان یعنی ساعت 9 صبح، فرد دیگری نیز به یک شرکت کارگزاری دیگر در منطقه و یا شهر دیگری مراجعه کرده و وی هم با تکمیل فرم مربوطه، درخواست خرید سهام شرکت "الف"، البتـه با قیمت 1520 ریال (152تومان) را به کارگزار ارائه داده و کارگزار، درخواست را وارد سامانه معاملات می‌کند.
در چنین شرایطی، سامانه معاملات درخواست خرید فرد دوم را در مقایسه با درخواست شما، در اولویت قرار خواهد داد، چرا که وی برای خرید، قیمت بالاتری پیشنهاد داده است و طبیعتا، متقاضیان فروش سهام شرکت "الف" ترجیح می‌دهند سهام خود را به قیمت بالاتـر بفروشند.
در مورد فروش نیز دقیقا به همین شکل است، با این تفاوت که در فروش سهام و سایر اوراق بهادار، هرچه قیمت کمتر باشد، در اولویت قرار خواهد داشت، زیرا خریداران ترجیح می‌دهند اوراق بهادار را با قیمت کمتـر خریداری کند. بنابراین، مشخص شد که اولین معیار در اولویت‌بندی درخواست‌های خرید و فروش توسط سامانه پیشرفته معاملات بورس، اولویت قیمتی است.
اما منظور از اولویت دوم، یعنی اولویت زمانی چیست؟ در مثال قبل، فرض کنید شما درخواست خرید هزار سهم شرکت "الف" با قیمت هر سهم 1500 ریال (150تومان) را در ساعت 9 صبح به کارگزاری داده‌اید و فرد دیگری، درخواست خرید هزار سهم شرکت الف با همان قیمت، یعنی 1500 ریال (150تومان) را در ساعت 9:10 صبح یعنی 10 دقیقه پس از درخواست شما ارائه داده است. در چنین شرایطی، سامانه معاملات به صورت خودکار، اولویت خرید را به شما داده و ابتدا، برای شما سهام شرکت الف را خریداری می‌کند، بنابراین، طبیعتا اگر تنها هزار سهم از سهام شرکت الف برای فروش عرضه شده باشد، سامانه معاملات آن سهام را به شما تخصیص خواهد داد و فرد مذکور، از خرید سهام بازخواهـد مانـد.
اما با توجه به تعدد و تنوع قیمت‌های وارد شده در سامانه معاملات، دقیقا چه زمانی، خرید و فروش در سامانه معاملات انجام می‌شود؟
زمانی که قیمت پیشنهادی خرید و قیمت پیشنهادی فروش با هم برابر شوند. در این حالت، سامانه معاملات به طور خودکار خرید و فروش را انجام داده و طبیعتا، بلافاصله سفارش‌های انجام شده، از صف خرید و فروش حذف می‌گردنـد.
یک روز پس از انجام معامله، کارگزار رسید انجام معامله را که اصطلاحا، اعلامیه خرید نام دارد، به سرمایه‌گذار تحویل می‌دهد. اعلامیه خرید، سند رسمی نیست و در آن تنها اطلاعاتـی مانند تعداد سهام خریداری شده، مبلغ سرمایه‌گذاری و مبلغ کارمزدهای کسـر شده آورده شـده است.
سرمایه‌گـذار همچنیـن باید یک روز پس از خرید اوراق بهادار، به شرکت کارگزاری مراجعه و گواهـی نقل و انتقال اوراق بهادار خریداری شده را از کارگزاری دریافت کنند، زیرا هنگامیکه سرمایه‌گذار قصد داشته باشد اوراق بهادار خود را بفروشد، باید گواهی نقل و انقال سهام را به شرکت کارگزاری ارائه دهد.
حتما به خاطر دارید که گفتیم برای خرید و فروش اوراق بهادار در بورس، چهـار روش وجود دارد، 1- روش مراجعه حضوری به کارگزار 2- روش ارائه سفارش به صورت تلفنی 3- روش ارائه سفارش به صورت اینترنتی و 4- روش آنلاین (برخط). امروز قصد داریم درباره روش دوم، یعنی ارائه سفارش خرید و فروش اوراق بهادار در بورس، به صورت تلفنی برای شما صحبت کنیـم.
اغلب شما از خدمات تلفنی و اینترنتی که امروزه، در بیشتر بانک‌ها، برای پرداخت قبوض، نقل و انتقال وجوه و... ارائه می‌شود استفاده می‌کنید. کارگزاران بورس هم این گونه خدمات را براساس ضوابط و مقررات خاصی که از سوی سازمان بورس تعیین و ابلاغ شده است، به سرمایه‌گذاران ارائه می‌دهند تا فرایند سرمایه‌گذاری را برای آنها تسهیل کنند.
یکی از این خدمات، امکان ارائه سفارش خرید و فروش اوراق بهادار بصورت تلفنی است، به این معنا که سرمایه‌گذار می‌تواند بدون نیاز به مراجعه حضوری به شرکت کارگزاری، صرفا ازطریق استفاده از سامانه مرکز تماس کارگزاری، به صورت تلفنی سفارش خود برای خرید یا فروش سهام و سایر اوراق بهادار را به کارگزار ارائه دهـد.
برای فعال‌کردن امکان ارائه سفارش تلفنی ازطریق مرکز تماس کارگزاری، کافیست سرمایه‌گذار یک‌بار به شرکت کارگزاری مراجعه کرده و قرارداد مربوطه را امضا کند. حداکثر ظرف مدت یک‌هفته پس‌از امضای این قرارداد، کارگزاری نام کاربـری و رمـز عبور مخصوص مشتری را به صورت محرمانـه به وی ارائه می‌دهد. پس‌از دریافت رمز عبور و نام کاربری، سرمایه‌گذار می‌تواند به صورت تلفنی، با سامانه مرکز تماس کارگزاری تماس گرفته و سفارش‌های خود برای خرید یا فروش اوراق بهادار را وارد سامانه کند.
توجه داشته باشید ارائه سفارش بصورت تلفنی، هیچ تفاوتی با ارائه سفارش به صورت حضوری ندارد و شرکت کارگزاری، سفارش‌های ارائه شـده ازطریق مرکز تماس را همانند سفارش‌های حضوری، پیگیری خواهد کرد. همچنین سامانه مرکز تماس کارگزاری، به صورت خودکار، به مشتری شماره پیگیری می‌دهد تا در هر لحظه، بتواند از آخرین وضعیت سفارش خود مطلع شود. برای استفاده از خدمات مرکز تماس کارگزاری، توجه به این نکات ضروری است:
1- فعال‌سازی امکان سفارش تلفنی برای مشتریان، به صورت رایگان است و کارگزاران بورس، بجز کارمزد خرید و فروش اوراق بهادار، وجهی در این خصوص از مشتریان دریافت نخواهنـد کرد.
2- مشتـری فقط ازطریق شماره تلفن‌هایی که در قرارداد، به کارگزاری اعلام می‌کند، می‌تواند با مرکز تماس کارگزاری ارتباط برقرار کرده و سفارش‌های خود برای خرید و فروش اوراق بهادار را ارائه کند و درصورت تماس از سایر شماره تلفن‌ها، به سفارش‌های مشتری ترتیب اثر داده نخواهـد شد. بنابراین لازم است درصورت تغییر تلفن مشتری، مراتب به صورت رسمی به شرکت کارگزاری مربوطه اعلام شود
3- مشتری باید مبلغ موردنیاز برای خرید اوراق بهادار به‌علاوه کارمزد مربوطه را به حساب بانکی کارگزاری واریز و اطلاعات مربوطه را ازطریق مرکز تماس، به کارگزاری اطلاع دهد. در مورد فروش اوراق بهادار هم کارگزاری پس از واریـز مبلغ حاصل از فروش به حساب بانکی مشتری (که در قرارداد مربوطه، مشخص شده است)، اطلاعات واریزی را ازطریق مرکز تماس، به مشتری اطلاع می‌دهـد.
4- باتوجه به اینکه ورود به سامانه مرکز تماس کارگزاری، با ارائه نام کاربری و رمز عبور مشتری امکان‌پذیر است، حفظ و نگهداری رمز عبور و خودداری از افشای آن نزد دیگران، بسیار حائز اهمیت است.
5- در صورتی که رمز عبور استفاده از خدمات مرکز تماس سه بار به صورت متوالی اشتباه وارد شود، خدمات مرکز تمـاس برای مشتری غیرفعال شده و ارایة خدمات به وی، مشروط به مراجعة دوباره مشتری به کارگزاری است.
6- هنگام امضای قرارداد بین مشتری و کارگزاری برای فعال‌سازی امکان سفارش تلفنی، ساعات دریافت سفارش ازطریق سامانه مرکز تماس کارگزاری در قرارداد مشخص می‌شود، بنابراین مشتری باید سفارش‌های خرید و فروش خود را صرفا در ساعت‌هایی که در قرارداد مشخص شده است، وارد سامانه نماید، زیرا در غیر این‌صورت، کارگزار مسئولیتی برای انجام سفارش‌های مربوطه نخواهد داشت.
این نکته را هم اضافه کنم که استفاده از مرکز تماس کارگزاری‌ها برای خرید و فروش اوراق بهادار در بورس، علاوه‌بر کمک به سرمایه‌گذاران برای صرفه‌جویی در وقت و هزینه، ازنظر دقت در انجام سفارش‌های مشتری هم کاملا مطمئن است؛ زیرا از هنگام تماس تلفنی مشتری با مرکز تماس کارگزاری تا پایان تماس و ارائه سفارش، کلیه سفارش‌هایی که مشتری به صورت تلفنی وارد سامانه کرده است به همراه زمان دقیق ارائه سفارش‌ها، در سامانه ضبط و نگهداری شده و به طور کامل توسط کارگزاری اجرا می‌شود، بنابراین احتمال انجام سفارشی خارج از آنچه مشتری درخواست کرده است، به حداقل ممکن رسیده و حتی درصورت بروز چنین مشکلی که البته احتمال آن بسیار اندک است، موضوع به‌راحتی قابل پیگیـری و رسیدگـی خواهـد بود.
تاکنون روش‌های مراجعه حضوری و ارائه سفارش به صورت تلفنی، را جهت خرید و فروش اوراق بهادار در بورس معرفی کردیم در این بخش قصد داریم روش‌های اینترنتی و برخط (آنلاین) را توضیح دهیم.
روش اینترنتی از نظر عملکرد شبیه روش تلفنی است. همان طور که در روش تلفنی، سرمایه‌گذار ازطریق تماس تلفنی با سامانه مرکز تماس کارگزاری، سفارش خرید یا فروش خود را به کارگزار ارائه کرده و کارگزار، پس از دریافت سفارش مذکور، آن را وارد سامانه معاملات بورس می‌کند، در روش اینترنتـی هم مشتری پس از دریافت رمز عبور از شرکت کارگزاری، به سایت اینترنتی کارگزار مراجعه کرده و با تکمیل فرم‌های درخواست خرید یا فروش به صورت اینترنتی، سفارش خود را در سامانه کارگزار ثبت می‌کند.
ما قصد نداریم درباره روش خرید و فروش اوراق بهادار به صورت اینترنتی خیلی صحبت کنیم؛ چون باتوجه به راه‌اندازی سامانه معاملات برخط (آنلاین) سهام در بورس، امروزه دیگر از روش ارائه سفارش اینترنتی چنـدان استفاده نمی‌شود.
همان طور که به‌خوبی مشخص است، در هر سه روشی که تاکنون توضیح داده‌ایم، یعنی روش مراجعه حضوری به کارگزار، ارائه سفارش به صورت تلفنی و یا ارائه سفارش به صورت اینترنتی، یک نکته مشترک وجود دارد و آن هم این است که در هر سه روش، مشتری، سفارش خود را به شرکت کارگزاری داده و این، کارگزار است که درخواست مشتری را وارد سامانه معاملات می‌کند. بنابراین، مشتری مستقیما اقدام به خرید یا فروش اوراق بهادار نمی‌کند.
اما روش چهارم، یعنی معاملات برخط (آنلاین) که قصد داریم در ادامه، درباره آن صحبت کنیم، این امکان را برای سرمایه‌گذار فراهم می‌کند که خود، مستقیما درخواست‌های خرید یا فروش سهام را بدون واسطه کارگـزار، وارد سامانه معاملات بورس نماید. اما روش معاملات برخط، چیست و چه مزایایـی دارد؟

معاملات برخط (آنلاین) سهام:
همانطور که گفتیم، مهم ترین تفاوت روش خرید و فروش برخط سهام با سایر روش‌ها، این است که به سرمایه‌گذار اجازه می‌دهد مستقیما و بدون واسطه کارگزار، اقدام به خرید و فروش سهام نماید. جذابیت معاملات برخط برای سرمایه‌گذاران به حدی زیاد بوده است که باوجود گذشت تنها حدود دو سال از راه‌اندازی این سامانه در بورس ایران، هم‌اکنون تعداد زیادی از سهامداران از روش برخط، برای خرید و فروش سهام استفاده می‌کنند.
براساس آمارها، تنها در نیمه نخست سال 1391، بیش از 35 درصد سهامداران بورس از روش آنلاین برای خرید و فروش سهام در بورس استفاده کرده‌اند که این آمار، به سرعت در حال افزایش است. اما چرا روش معاملات آنلایـن، تا این اندازه برای سرمایه‌گـذاران جذابیت دارد:
1- سرعت عمل در خرید و فروش: یکی از نکات مهم سرمایه‌گذاری در بورس، سرعت عمل در تصمیم‌گیری براساس اطلاعات است؛ به این معنا که به محض دریافت اطلاعات معتبر درخصوص یک سهم، سرمایه‌گذار باید در کمترین زمان، نسبت به خرید یا فروش آن سهم تصمیم‌گیری نماید. چه بسا چند دقیقه و حتی ثانیه تأخیر در خرید یا فروش یک سهم، باعث شود تا سرمایه‌گذار مجبور شود سهم مورد نظر خود را با قیمت بالاتری خریداری کرده و یا سهمی را که در اختیار دارد، با قیمت کمتری، بفروشد. طبیعتا در روش‌های سنتی که درخواست خرید یا فروش، ازطریق کارگزار انجام می‌شود، زمان بیشتری طول خواهد کشید تا کارگزار، درخواست را وارد سامانه معاملات نماید، درحالی که در روش برخط (آنلاین)، سرمایه‌گذار می‌تواند تنها با در اختیار داشتن یک رایانه متصل به اینترنت، در کسری از ثانیه نسبت به خرید یا فروش سهم موردنظـر خود، اقدام نماید.
2- حذف محدودیت زمانی و مکانی در سرمایه‌گذاری: با استفاده از سامانه معاملات برخط سهام، سرمایه‌گذار می‌تواند تنها با در اختیار داشتن یک رایانه متصل به اینترنت، حتی از منزل و محل کار خود مستقیما اقدام به خرید و فروش سهام نماید. بنابراین، مشکلات موجود در روش مراجعه حضوری اعم از محدودیت دسترسی به کارگزاران بورس، ترافیک، آلودگی هوا، صرف وقت و زمان بسیار زیاد و... در این روش وجود ندارد و سرمایه‌گذار، حتی از دورترین نقاط کشور و یا کشورهای دیگر می‌تواند در بورس سرمایه‌گذاری کند.
3- کاهش اختلافات احتمالی بین مشتری و کارگزاری: در برخی موارد، مشاهده می‌شود که بین مشتری و کارگزار، اختلاف ایجاد می‌شود، به عنوان مثال، مشتری می‌گوید که کارگزار درخواست وی را به‌موقع وارد سامانه معاملات نکرده و لذا، به خاطر این تأخیر، متحمل زیان شده است، درحالی که کارگزار، چنین ادعایـی را قبول ندارد. درست است که این موارد بسیار اندک است ولی با استفاده از روش معاملات برخط، اینگونه اختلافات بین کارگزاری و مشتری از بین می‌رود، زیرا مشتری، خود مستقیما درخواست خرید یا فروش خود سهام را وارد سامانه معاملات می‌کند و شرکت کارگزاری، در ثبت این درخواست دخیل نیست.
4- استقلال کامل در تصمیم‌گیری سرمایه‌گذار: در روش‌های سنتی، چون سفارش‌های مشتریان توسط معامله‌گران شاغل در شرکت کارگزاری وارد سامانه معاملات می‌شود، این احتمال وجود دارد که در مواردی هرچند بسیار محدود، برخی خطاهای انسانی در کیفیت ثبت درخواست مشتریان در سامانه معاملات صورت گرفته و یا معامله‌گران در تصمیم سرمایه‌گذار برای خرید یا فروش سهم اثرگذار باشند، در حالیکه در روش معاملات برخط، این تنها خود سرمایه‌گذار است که درباره خرید یا فروش سهم تصمیم‌ می‌گیرد و هیچ شخص ثالثی در این موضوع دخیل نیست، بنابراین، استقلال فرد تصمیم‌گیر به طور کامل رعایت خواهد شد.
5- نقل و انتقال وجوه لازم برای سرمایه‌گذاری، به صورت الکترونیک: در روش معاملات برخط سهام، در کمترین زمان ممکن پس از انجام معامله، مبلغ موردنیاز برای خرید سهام به همراه کارمزد مربوط به صورت خودکار از حساب بانکی الکترونیکی مشتری کسر شده و همچنین، وجوه حاصل از فروش سهام، پس از کسر کارمزدهای مربوط، به حساب فرد واریز می‌شود؛ بنابراین برای دریافت و پرداخت وجه، نیازی به مراجعه حضوری به بانک نیست و مشتری، در هر لحظه از زمان می‌تواند آخرین وضعیت گردش مالی و موجودی حساب خود را کنترل کند.

علاوه‌بر همه آنچه که به عنوان مزایای روش معاملات برخط (آنلاین) برای سرمایه‌گذاران ذکر شد، این روش یک مزیت بسیار مهم نیز برای بازار سرمایه دارد و آن اینکه به علت تسهیل فرآیند سرمایه‌گذاری در بورس، به رشد و توسعه مداوم بازار سرمایه و فراگیرشدن این بازار در بین قشرهای مختلف جامعه، بسیار کمک می‌کند.
در بخش قبل، روش معاملات برخط (آنلاین) سهام و مزیت‌های متعدد این روش را در مقایسه با سه روش دیگر، یعنی روش مراجعه حضوری به کارگزار، ارائه سفارش به صورت تلفنی و ارائه سفارش به صورت اینترنتی، تشریح کردیـم. ممکن است این سوال برای شما ایجاد شده باشد که نحوه خرید و فروش برخط (آنلاین) سهام چگونه است و چطور می‌شود به این سامانه دسترسی پیدا کرد؟ پاسخ این سوال را در ادامه برنامـه، خواهید دیـد.
اگر به خاطر داشته باشید، در روش ارائه سفارش به صورت تلفنی توضیح دادیم که متقاضی استفاده از این روش، باید به شرکت‌های کارگزاری مراجعه کرده و قراردادی را درخصوص استفاده از این خدمات، با کارگزاری منعقد کنـد، در روش معاملات برخط (آنلاین) سهام هم همین‌طور است؛ یعنی اگرچه در روش معاملات برخـط (آنلاین)، سرمایه‌گذار خود مستقیما اقدام به خرید و فروش سهام می‌کند و کارگزار در این امر، دخالتی ندارد، اما به دلیل آنکـه فرایند تسویه معاملات و نقل و انتقال مالکیت سهام بین خریدار و فروشنده، ازطریق کارگزاران به‌عنوان واسطه میان بورس و سرمایه‌گذاران انجام می‌شود، دسترسی به سامانه معاملات نیز ازطریق شرکت‌های کارگزاری، برای متقاضیان ایجاد می‌شود.
بنابراین، در نخستین‌گام برای دسترسی به سامانه معاملات برخط سهام، متقاضی باید به یکی از شرکت‌های کارگزاری بورس در سراسر کشور مراجعه و درخواست خود برای دسترسی به سامانه معاملات برخط را به شرکت مذکور کنـد.
یکی از پیش‌شرط‌های اساسی که سازمان بورس برای استفاده سرمایه‌گذار از سامانه معاملات برخط (آنلاین) تعیین کرده است، آشنایی کافی سرمایه‌گذار با اصول خرید و فروش اوراق بهادار در بورس، قوانین و مقررات اساسی مرتبط با سرمایه‌گذاری در بورس و نحوه استفاده از سامانه معاملـه برخط است؛ زیرا همان طور که گفته شد، در سامانه معاملات برخط، سرمایه‌گذار خود مستقیما و بدون واسطه کارگزار، نسبت به خرید و فروش اوراق بهادار در بورس اقدام می‌کند، بنابراین، لازم است آشنایی کافی با اصول و مقررات مرتبط با سرمایه‌گذاری در بورس را داشتـه باشد.
به همین علت، شرکت کارگزاری موظف است قبل از امضای قرارداد مربوط به فعال‌سازی سامانه معاملات برخط برای مشتری، از توانایی وی نسبت به اصول سرمایه‌گذاری در بورس و مقررات مربوطه، اطمینان حاصل نماید. اغلب شرکت‌های کارگزاری بدین منظور، از متقاضیان استفاده از سامانه معاملات برخط (آنلاین)، به صورت حضوری یا الکترونیک، آزمون می‌گیرند تا میزان آشنایی متقاضی با بازار سرمایه را ارزیابی کنند. درصورت احراز توانمنـدی مشتری برای سرمایه‌گذاری در بورس، قراردادی بین کارگزار و مشتری منعقد گردیده و براساس این قرارداد، دسترسی مشتری به سامانه معاملات برخط سهام، توسط کارگزار فراهم می‌شود.
شرکت کارگزاری حداکثر ظرف مدت یک هفته پس از امضای قرارداد، نام کاربری و رمز عبور مشتری برای استفاده از سامانه معاملات برخط (آنلاین) را صادر نموده و به صورت محرمانه، به وی تحویل می‌دهد. پس از دریافت نام کاربری و رمز عبـور، مشتری می‌تواند به سامانه معاملات برخط کارگزاری مربوط مراجعه و خود، به صورت مستقیـم نسبت به خرید و فروش سهام اقدام نمایـد.
توجه به این نکته ضروری است که برای استفاده از سامانه معاملات برخط (آنلاین)، مشتری باید در بانکی که کارگزار به وی اعلام می‌کند، حساب داشته باشد. طبیعتا به محض اینکه مشتری، سفارش خرید سهام را ازطریق سامانه معاملات برخط، وارد سامانه معاملات می‌کند، مبلغ موردنیاز برای خرید سهام به علاوه کارمزد مربوطه، در حساب بانکی وی بلوکه شده و پس از انجام خرید، مبلغ مذکور به صورت خودکار از حساب بانکی مشتری کسر می‌گردد.
در مورد فروش سهام نیز پس از آنکه فروش سهام انجام شد، مبلغ حاصل از فروش پس از کسر کارمزد و مالیات فروش، به حساب مشتری واریز می‌شود. بنابراین، همانطور که مشاهده کردید، با استفاده از سامانه معاملات برخط (آنلاین) سهام، مشتری به هیچ وجه نیاز به مراجعه به کارگزار و یا انجام معامله ازطریق کارگزار نداشته و مستقیما، می‌تواند در بورس، سهام خریـد و فروش کند.
نکته قابل توجه اینکه در حال حاضر، سامانه معاملات برخط (آنلاین) فقط برای خرید و فروش سهام و اوراق حق تقدم سهام فعال شده است، اما در آینده نزدیک، خرید و فروش سایر ابزارهای مالی مثل اوراق مشارکت، اوراق اجاره و... نیز ازطریق این سامانه، امکان‌پذیر خواهد شد.
خوشبختانه اغلب کارگزاری‌های بورس در سراسر کشور، امروز خدمات استفاده از معاملات برخط (آنلاین) را به مشتریان خود ارائه می‌دهند و همانطور که در برنامه قبل هم گفته شد، به علت مزایای بسیار زیاد خرید و فروش برخط (آنلاین) سهام، ازجمله سرعت عمل در تصمیم‌گیری، عدم محدودیت زمانی و مکانی برای سرمایه‌گذاری، نقل و انتقال الکترونیک وجوه، کاهش اختلافات بین سرمایه‌گذار و کارگزار و امنیت بالای سامانه معاملات برخط، این سامانه با استقبال بسیار زیاد سرمایه‌گذاران مواجه شده است.
در قسمت‌های قبـل، درباره مزیت‌های معاملات برخط (آنلایـن) سهام در مقایسه با سایر روش‌های خرید و فروش سهام در بورس و همچنین نحوه دسترسـی به سامانه معاملات برخط توضیح دادیم و گفتیم که سرمایه‌گذار، برای استفاده‌ از خدمات معاملات برخط، باید یک بار به شرکت کارگزاری مراجعه کرده و قـرارداد مربوطه را امضا کند. البته تأکید کردیم که در روش معاملات برخط (آنلاین)، شرکت کارگزاری موظف است قبل‌از ایجاد دسترسی برای استفاده از سامانه معاملات برخط، از آشنایی مشتریان با اصول و مقررات کلیـدی مربوط به سرمایه‌گذاری در بورس اطمینـان حاصل پیدا کرده و پس‌از ایجاد دسترسی هم به صورت مستمـر، برنامه‌های آموزشی برای سرمایه‌گذار اجرا کند تا وی، همواره با آخرین اطلاعات موردنیاز برای سرمایه‌گـذاری در بورس، آشنا باشـد.
در این قسمت قصد داریم به چند نکتـه اساسی که سرمایه‌گذاران برای خرید و فروش برخط (آنلاین) سهام باید مدنظـر داشته باشند، اشاره ‌کنیم:

1- دسترسی به سامانه معاملات برخط سهام، کاملا رایگان است و شرکت‌های کارگزاری، به این منظور، هیچ گونه وجهی را از مشتریـان دریافت نمی‌کنند. تنها هزینه‌ای که سرمایه‌گذار برای خرید یا فروش اوراق بهادار باید بپردازد، همان کارمزد و مالیات بسیار اندک است که در چند برنامه قبل، درباره میزان آن به طور مفصـل توضیـح دادیـم.
2- باتوجـه به اینکـه دسترسی به سامانـه معاملات برخط (آنلاین)، ازطریق نام کاربری و رمز عبور امکان‌پذیر است، سرمایه‌گذار باید در حفظ و صیانت از آن دقت کافی را داشته باشد و از فاش کردن اطلاعات مربوط به نام کاربری و رمز عبور خود برای دیگران خودداری کند. همچنین به‌منظور رعایت امنیت بیشتر در استفاده از سامانه معاملات برخط، سرمایه‌گذار باید حداکثر هر سه ماه یک بـار، رمز عبـور خود را تغییر دهـد.
3- سامانه‌های معاملات برخط (آنلاین) سهام، به گونه‌ای طراحی شده‌اند که با حداقل پهنای باند اینترنتی کار می‌کنند؛ بنابراین، سرمایه‌گذاران به‌راحتی و حتی با استفاده از اینترنت خانگی می‌توانند از نقاط مختلف در سراسر کشور، نسبت به خرید و فروش سهـام در بورس اقدام کنند.
4- با استفاده‌ ‌از سامانـه معاملات برخط (آنلاین)، می‌توان همواره از آخرین وضعیت موجودی حساب بانکی، سوابق معاملات در بورس و سبد سهـام خود مطلع شد؛ بنابراین، بهتر است همواره اطلاعات مربوطه را کنترل کرده و احیانا اگر مغایرتـی در این اطلاعات وجود دارد، موضوع را برای پیگیـری بیشتـر، به شرکت کارگـزاری اطلاع دهیـد.
5- اگرچـه سامانه‌های معاملات برخط سهام، معمولا ساختار کلی و الگوی یکسانی دارند، اما ممکن است برخی تفاوت‌های جزئی نیز بین این سامانه‌ها وجود داشته باشد، بنابراین توصیه می‌شود سرمایه‌گذاران قبل از استفاده از سامانه معاملات برخط، ازطریق مطالعه بروشورهای راهنما و یا کسب آموزش‌های لازم، آشنایی کافی با نحوه استفاده از این سامانه و کارکردهای متنوع آن را کسب نماینـد.
6- در حال حاضر، اغلب کارگزاران رسمـی بورس، خدمات معاملات برخط (آنلاین) را به سرمایه‌گذاران ارائه می‌دهنـد و شما با مراجعه به هریک از کارگزاران مذکور و انجام فرآیند مربوط، می‌توانید به سامانه معاملات برخط دسترسی پیدا کنید.
7- برای مشاهده فهرست کارگزاران بورس، می‌توانیـد به سایت رسمی سازمان بورس و اوراق بهادار به نشانی www.seo.ir [تلفظ: دبلیو دبلیو دبلیو نقطه سئو نقطه آی آر] مراجعه کنید.
امیدواریم که با نحوه انجام معاملات برخط سهام در بورس و مزایای آن در مقایسه با سایر روش‌ها، آشنا شده باشیـد.


نویسنده: سعید مستشار

دیدگاه