راه نجات کشاورزی ایران از نگاه حکمرانی هوشمند؛ تجمیع اراضی و اصلاح قوانین
سیدطهحسین مدنی رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند، با اشاره به روند نگرانکننده کوچک شدن زمینهای کشاورزی در کشور گفت: امروز یکی از مهمترین الزامات امنیت غذایی، اصلاح ساختار مالکیت و حرکت به سمت تجمیع اراضی کشاورزی است؛ موضوعی که بسیاری از کشورها سالهاست آن را در دستور کار قرار دادهاند.
وی افزود: بسیاری از کشورها، سیاستهای کشاورزی خود را در قالب توسعه شرکتهای بزرگ و تجمیع اراضی پیش بردهاند، اما در ایران اراضی کشاورزی هر روز در حال کوچکتر شدن و از دست دادن مزیت کشاورزی است.
مدنی ادامه داد: در سالهای اخیر، کشاورزی ایران از یک راهبرد اساسی محروم بوده و همین مسئله باعث شده سند جامع و مشخصی در حوزه زمین و کاربری اراضی شکل نگیرد. نتیجه این خلأ سیاستی را میتوان در روند مستمر خرد شدن زمینهای کشاورزی مشاهده کرد.
۷۰ درصد زمینهای کشاورزی زیر پنج هکتار است
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با اشاره به آمارهای موجود اظهار کرد: امروز مساحت ۷۰ درصد اراضی کشاورزی به کمتر از پنج هکتار رسیده و با روند کنونی، طی ۱۰ سال آینده مساحت ۹۰ درصد این اراضی به زیر سه هکتار خواهد رسید.
وی ضمن ابراز نگرانی، خاطرنشان کرد: خرد شدن اراضی، مزیت اقتصادی کشاورزی را از بین میبرد و زمینه تغییر کاربری، کشتهای بدون برنامه و پرریسک و کاهش تولید محصولات اساسی را فراهم میکند؛ مسیری که در نهایت امنیت غذایی کشور را تهدید خواهد کرد.
قوانین متعدد، اما بدون نتیجه
مدنی با بیان اینکه تعدد قوانین بهتنهایی راهگشا نیست، گفت: در کشور بیش از هفت قانون درباره جلوگیری از خرد شدن اراضی وجود دارد، اما این قوانین عملاً دستاورد مؤثری نداشتهاند.
وی تصریح کرد: هفت قانون هر کدام به نوعی به این موضوع ورود کرده و برخی مواقع برخی قوانین یک قانون دیگر را نسخ میکنند. این مسأله برای حفظ کاربری اراضی و توسعه کشاورزی آسیبزا بوده و خلأ یک سند جامع در حوزه زمین را نشان میدهد.
مدنی افزود: آنچه امروز بخش کشاورزی نیاز دارد، قانونگذاری منسجم، اجرای دقیق مقررات و هماهنگی میان دستگاهها در چارچوب حکمرانی هوشمند است.
تجربه دنیا چه میگوید؟
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند با اشاره به تجربه کشورهای مختلف گفت: میانگین هر مزرعه در آمریکا به بیش از ۴۴۰ هکتار رسیده، این عدد در روسیه حدود ۱۷۰۰ هکتار، در کانادا ۸۵۰ هکتار و در آرژانتین بیش از ۲۵۰۰ هکتار است.
وی افزود: این ارقام را با میانگین سه تا پنج هکتاری مزرعه در ایران مقایسه کنید. این اختلاف شدید، لزوم اصلاح قوانین و فرآیندهای موجود در کشور را گوشزد میکند.
اصلاح قانون ارث؛ یک ضرورت جدی
مدنی یکی از عوامل مهم خرد شدن زمینها را نحوه اجرای قانون ارث دانست و گفت: تقسیم فیزیکی اراضی میان ورثه در بسیاری موارد به نابودی کاربری کشاورزی منجر میشود.
وی توضیح داد: اگر یک کمباین به ارث برسد، کسی آن را تکهتکه نمیکند تا بین ورثه تقسیم شود، چون از کاربری خارج میشود. زمین کشاورزی هم همین وضعیت را دارد.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند تأکید کرد: باید سازوکارهای حقوقی جدیدی برای حفظ یکپارچگی اراضی طراحی شود تا هم حقوق وراث حفظ شود و هم زمین از چرخه تولید خارج نشود.
رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند در پایان خاطرنشان کرد: امنیت غذایی، بهرهوری آب، اجرای الگوی کشت، توسعه مکانیزاسیون و کاهش تغییر کاربری، همگی در گرو اصلاح حکمرانی زمین است. بدون تجمیع اراضی و بدون سیاستگذاری هوشمند، کشاورزی ایران با چالشهای جدیتری روبهرو خواهد شد.
