نتایج مثبت حذف ارز ترجیحی تا ۳ ماه دیگر آشکار می‌شود

دی‌ماه ۱۴۰۴، دولت با حذف نرخ ترجیحی ۲۸,۵۰۰ تومانی، گام دیگری به سوی تک‌نرخی کردن ارز برداشت. این تصمیم نگرانی‌هایی درباره موج جدید تورم در افکار عمومی ایجاد کرده اما تجربه حذف ارز ترجیحی ۴,۲۰۰ تومانی در اردیبهشت ۱۴۰۱حاکی از آن است که شوک تورمی ناشی از اصلاحات ارزی، در صورت اجرای صحیح، ماهیتی کوتاه‌مدت و یک‌باره دارد و به سرعت تخلیه می‌شود.

 

تجربه حذف ارز ۴,۲۰۰ تومانی یک درس تاریخی روشن است. شوک تورمی ناشی از اصلاحات ارزی، ذاتاً کوتاه‌مدت است و در صورت مدیریت صحیح و کنترل عوامل بنیادی تورم، به سرعت از اقتصاد تخلیه می‌شود. نگرانی از تورم سه‌رقمی پایدار یا سرایت گسترده که در آن زمان مطرح شد، با داده‌های واقعی رد شد. به گفته کارشناسان اکنون و در آستانه تک‌نرخی شدن ارز، باید به جای ترس از تکرار یک شوک موقت، بر مدیریت صحیح گذار و تقویت ثبات کلان اقتصادی تمرکز کنیم. اگر دولت بتواند همانند تجربه سال ۱۴۰۱، اجرای قاطع، شفاف وهمراه با کنترل محکم عوامل پولی را تضمین کند، می‌توان انتظار داشت که اقتصاد ایران پس از یک تعدیل کوتاه‌مدت، به سمت ثبات قیمتی و کارایی بیشتر حرکت کند.در رابطه با آثار و نتایج تبعات حذف ارز ترجیحی ۲۸,۵۰۰ تومانی و اقدامات لازم برای دستیابی به اهداف این اقدام گفت وگویی با یحیی آل اسحاق کارشناس اقتصادی و وزیر اسبق بازرگانی و رئیس اتاق مشترک ایران و عراق انجام شده که در ادامه می خوانید.

 

جناب آقای آل اسحاق دولت آقای پزشکیان در دی ماه امسال تصمیم گرفت که ارز ترجیحی ۲۸,۵۰۰ تومانی را حذف کند با این تصمیم دولت، واردکنندگان کالاهای اساسی باید ارز خود را با نرخ نزدیک به بازار آزاد تهیه کنند و لذا قیمت بسیاری از کالاها متاثر از این تصمیم دولت افزایش یافته است، از نظر شما این اقدام دولت امری ضروری بوده است؟ اتفاقات مربوط به حذف ارز ترجیحی را باید از دو منظر و دو حوزه باید مورد بحث و بررسی قرار دهیم یکی موضوع اغتشاشات و دیگری تبعات و فشار اقتصادی ناشی از این تصمیم بزرگ اقتصادی و آثار آن در حوزه های مختلف است. در رابطه با موضوع اغتشاشات و مسائلی که از این باب بوجود آمده باید بگویم که به دلیل مسائلی که ما در منطقه و جهان داریم یک سری از جریانات خارج از کشور هر لحظه منتظرند که موضوعی در ایران اتفاق بیفتد تا از آن در راستای دستیابی به اهدافشان استفاده کنند، کما اینکه در حدود پنجاه سال گذشته این کار را کرده‌اند و باز هم ادامه خواهند داد.

 

در واقع باید بگویم که که قضیه استکبار جهانی هیچگاه با ما حل نشده و همواره اینها مترصد فرصت‌اند و به تناسب اقتضائات عمل می‌کنند که البته دراین رابطه و برای مقابله با آنها در کشور مسئولینی وجود دارند که طراحی و برنامه ریزی لازم را برای مقابله با اقدامات دشمنان انجام می دهند و الحمدالله تنظیم امور را به دست دارند لذا قصد ندارم در این رابطه وارد بحث شوم اما ذکر این نکته را لازم می دانم که آقایان و خانم هایی که در داخل کشور بعضا انتقاداتی به برخی امور دارند زمان و موقعیت فعلی را درک کنند و بدانند که در هر موقعیتی هر حرفی را نمی شود بیان کرد. فرض کنیم در دولت اشتباهاتی وجود دارد اما با این بهانه نمی‌شود در موقعیت فعلی هر کاری را کرد. الان وقت دعواهای اصلاح طلب و اصول گرا و دعواهای حزبی نیست.

 

ایران در طول تاریخ بوده است، اگرچه ممکن است در برهه‌هایی از تاریخ به دلیل هجمه‌های مختلف تاریخی از جمله حمله مغول و جنگ جهانی و ... دستخوش اتفاقات و ناملایماتی شده باشد اما همواره سرزمینمان ایران استوار بوده است. ممکن است وسعت جغرافیایی آن در مقاطعی از تاریخ کوچک و یا بزرگ شده باشد اما ایران ما در طول تاریخ بوده و حتی یک شبانه روز هم نشده که سرزمینی به نام ایران وجود نداشته باشد. اجازه دخالت به بیگانگان را ندهیماز طرفی ما ایرانی‌ها یک خصوصیتی داریم که در موقع هجوم و تعددی دشمنان و بیگانگان با هم متحد می‌شویم و در مقابل دشمن بصورت مقام ایستادگی می کنیم. با یکدگی و همدلی اختلافات داخلی را کنار می گذاریم تا دشمن را از بین ببریم. بنابراین در شرایط فعلی هم وقت تسویه حساب نیست و وقت پاس دادن به دشمن نیست الان زمان خرده گیری هم نیست بلکه علیرغم همه اختلافاتی و مشکلات اقتصادی داخلی که وجود دارد باید مشکلات بیرونی را حل کنیم و اجازه دخالت به بیگانان را در امور داخلی خود ندهیم. الان منتقدین باید زمان و موقعیت را درک کنند تا در این فضای باروتی فرصت را برای مانور بیگانگان فراهم نکنند.

 

برای رفع اثرات ناشی از حذف ارز ترجیحی چه باید کرد؟ در واقع برای اینکه کمتری فشار اقتصادی به مردم وارد شود چه باید کرد؟آل اسحاق: همانطور که گفتم در این رابطه باید به دو نکته اشاره کنم و در این جا به همان نکته دوم در رابطه به اثرات و تبعات اقتصادی این تصمیم اقتصادی دولت می پردازم. واقعیت این است که طی چهل و چند سال گذشته یکی از مواردی که همیشه مورد نظر صاحب نظران اعم از صاحب نظران تئوریک، دانشگاهی، مدیران اجرایی و مردم بوده رابطه بین ارز و تعادل اقتصادی در کشور بوده است. یعنی در تمام دنیا ارز و شرایط ارز به تمام شاخص‌های اقتصادی مربوط است، اما در بعضی از کشورها از جمله جمهوری اسلامی ایران رابطه بسیاری دارد البته در بعضی کشور‌ها این رابطه کمتر است اما قطعا مربوط است. و این موضوع که ارز در کشوری چند نرخی یا تک نرخی یا شناور مدیریت شده باشد جزء برنامه‌های تمام مدیران اقتصادی در سطح دنیا است به نحوی که از کل کشورهای دنیا فقط ده تا ۱۲ کشور ارز چند نرخی دارند و ما هم از جمله کشورهایی هستیم که در این وضع ارز چند نرخی گیر کرده‌ایم. تبعات اقتصادی ناشی از نرخ ارز هم در حوزه های مختلف از جمله تولید و صنعت و ... وجود داشت و یکی از نقاط آسیب کشور از بعد از انقلاب تاکنون همین قضیه ارز و نرخ آن بوده بطوری که طی این سال ها ارز از هفت تومان از ۱۴۰ هزار تومان هم عبور کرده است و پیرو آن تورم بالای ۴۰ درصد را تجربه کرده ایم و برای کاهش اثرات این تورم مجبور به حذف چهار صفر شده ایم.

 

همه ما آثار و تبعات چند نرخی بودن ارز را با پوست و استخوان لمس کرده ایم و باید ارز تک نرخی شود اما نکته مهم این است که این اتفاق چگونه باید انجام شود؟ چه زمانی باید انجام شود؟ تبعات ناشی از آن چیست؟ و راهکارهای رفع تبعات آن چیست؟ که البته بر سر تمام این ها اختلاف نظر وجود دارد. تاکنون نیز به دلیل تبعات ناشی از تک نرخی کردن ارز هیچ کس این اقدام را انجام نداده و جرات اقدام اساسی نیز نداشته است و مدام برای جلوگیری از تبعات و آثار منفی تک نرخی کردن ارز عملیات ترمیمی انجام داده است. حذف ارز ترجیحی اقدام خوبی است اما تبعات آن را باید کاهش دادالان دولت پزشکیان اقدام به حذف ارز ترجیحی کرده است این اقدام بسیار خوبی است و این اتفاق باید صورت می گرفت اما همانطور که بیان شد باید تبعات ناشی از آن با دقت مورد بررسی قرار می گرفت الان هم قیمت کالاهای اساسی از جمله روغن که تاکنون واردات آن با ارز ترجیحی انجام می شد در بازار به دو یا سه برابر افزایش یافته است و لذا این اقدام دولت برای مردم تبعات اقتصادی ایجاد کرده است. پیرو این اقدام دولت در حذف ارز ترجیحی نیز شاهد تاثیر آن بر قیمت سایر کالاها و خدمات هم هستیم و حذف ارز ترجیحی در بخش قیمت تولید، توزیع و قیمت تمام شده مصرف کننده تاثیرگذار است. در واقع افزایش قیمت هفت یا هشت قلم کالاهایی که تاکنون با ارز ترجیحی وارد می شده است بر قیمت تمام شده خیلی از کالاهای دیگر تاثیرگذار است و حتی منجر به افزایش قیمت بخش خدمات مانند افزایش قیمت تعمیر یخچال هم می شود.

 

دولت تصمیمی در رابطه با حذف ارز ترجیحی گرفته است که کارشناسان اقتصادی آن را تصمیمی درست و لازم می دانند اگرچه عده ای زمان اجرای آن را نامناسب می پندارند، وظیفه دولت برای کاهش اثرات ناشی از این تصمیم چیست؟آل اسحاق در این شرایط وقتی یک تولید کننده ای برای تامین مواد اولیه باید مبلغی ماده A را تهیه می کرد الان برای تامین همان میزان مواد اولیه باید مبلغ 3A بپردازد و در تامین نقدینگی دچار مشکل می شود و این تولید کننده برای پرداخت حق بیمه، مالیات و سایر پرداخت های قانونی و .... دچار مشکل کمبود نقدینگی می شود. بنابراین فشار و تبعات ناشی از حذف ارز ترجیحی محدود به افزایش قیمت چند قلم کالا نمی شود و این موضوع تبعات خود را بر حجم وسیعی می گذارد و در واقع تولید کننده، توزیع کننده و مصرف کننده و همه اینها از تبعات ناشی از حذف ارز ترجیحی متاثر می شوند. لزوم اتخاذ تصمیماتی از سوی دولت برای کاهش فشار اقتصادی حذف ارز ترجیحیهمانطور که بیان کردم حذف ارز ترجیحی مورد تایید همه صاحب نظران و کارشناسان اقتصادی در طی سال های گذشته بوده است و لذا اقدام دولت پزشکیان در خصوص حذف ارز ترجیحی یک اقدام خوب است که نمی شود منکر آن شد اما برای کاهش تبعات و فشار اقتصادی ناشی از آن بر اقشار مختلف باید تمهیداتی اندیشیده شود.

 

البته اقداماتی از سوی دولت اخیرا صورت گرفته است مثلا؛ پرداخت یک میلیون تومان به عنوان یارانه به افراد جامعه برای خرید مایحتاج ضروری و یا تعیین ۷۰۰ هزار میلیارد تومان تسهیلات برای پرداخت به بنگاه های صنعتی برای جبران تبعات ناشی از این اقدام دولت اما لازم است کارهای دیگری نیز انجام شود.تولید کنندگان و صنعت گران یک سری پرداخت هایی دارند از جمله پرداخت حق بیمه، پرداخت مالیات، پرداخت اقساط تسهیلات بانکی ، حقوق و عوارض گمرکی و ... که در این شرایط پرداخت برای آنها سخت می شود لذا دولت باید کمک کند که پرداخت تمام این مطالبات قانونی سه ماه به تعویق بیفتد یعنی یک فرصت سه ماهه به تولید کننده و صنعت گر داده شود تا تبعات ناشی از حذف ارز ترجیحی کم کم کاهش یابد و لذا لازم است تمام سازمان ها و نهادهای دولتی در دریافت مطالبات قانونی به تولید کنندگان و مصرف کنندگان یک فرصت سه ماه دهند.بر این اساس تبعات ناشی از حذف ارز ترجیحی را فقط صنعتگر و تولیدکننده و مردم نباید تحمل کنند و دولت نیز در پذیرش تبعات ناشی از آن خود را دخیل می داند و مردم هم به این آرامش می رسند که دولت هم بخشی از فشار اقتصادی را پیرو اقدامی که لازم بوده خودش تحمل می کند و به عبارتی شانه اش زیر بار ناشی از تبعات اقتصادی حذف ارز ترجیحی می رود و دولت هم خودش به میدان آمده است.اگر دولت چنین اقدامی را انجام دهد بخش خصوصی هم پیرو دولت این اقدمات را به تناسب شرایط انجام می دهد و برای دریافت مطالبات فرصت بیشتری به طرف معامله خود می دهد.

 

تصمیمی که دولت در حذف ارز ترجیحی گرفته است و بعد از چهل سال با وجود مشکلات داخلی و خارجی و فشارهای داخلی و خارجی اقدام به آن کرده است بسیار خوب است اما نیازمند اقتضائات خاص خودش است، نیازمند هماهنگی و هم جهتی است و تحقق اهداف آن نیازمند صبر و تحمل است. درک نتایج مثبت حذف ارز ترجیحی زمان‌بر استدر شرایطی که یک تصمیم بزرگ اقتصادی عملیاتی شده و جراحی بزرگ اقتصادی صورت گرفته است باید صبر و تحمل داشته باشیم و افراد مختلف، نمایندگان مجلس، صاحب نظران و کارشناسان و ... انتقادات خود را فعلا کنار بگذارند و تلاش کنند تا نتایج مثبت این تصمیم بزرگ اقتصادی هر چه زودتر آشکار شود. در این شرایط باید کسانی که تریبون دارند مردم را دعوت به آرامش کنند و رسانه ها هم ابعاد مثبت این تصمیم بزرگ اقتصادی را برای مردم بازگو کنند. لذا هر فردی حتی با حسن نیت مطلبی بیان نکند که منجر به بروز مشکلی شود. فارس: می توان زمانی را برای مشاهده آثار مثبت این تصمیم اقتصادی پیش بینی کرد؟

 

آل اسحاق: در صورتی که درست عمل شود آثار مثبت حذف ارز ترجیحی با گذشت زمان نمایان می شود و آرامش به بازار بر می گردد به شرطی که به این قضیه به صورت جامع نگریسته شود و همه نسبت به پذیرش تبعات و فشارهای ناشی از آن تا رسیدن به آرامش همدل باشند؟ پیش‌بینی می‌شود تا سه ماه آینده نتایج مثبت این جراحی بزرگ اقتصادی یعنی حذف ارز ترجیحی آشکار شود اما همانطور که گفتم باید در ادامه مسیر درست عمل کرد. حذف رانت خواران و تعادل قیمت در کالاهای اساسی از جمله آثار و نتایج مثبت حذف ارز ترجیحی است که با مدیریت درست مسیر بزودی نمایان می شود و مردم تبعات مثبت این تصمیم اقتصادی دولت و این جراحی بزرگ را مشاهده خواهند کرد.