گزارش مشروح میزگرد "تحریم و خودتحریمی" باحضور اقتصاددانان برجسته کشور
«نسیم» در گزارشی به بررسی آنچه امروز در میزگرد تحت عنوان "آنچه خود داشت...؟" اتفاق افتاد پرداخت/ پرهیز از خام فروشی و ربط ندادن مشکلات اقتصادی به تحریمها مهمترین خواسته اقتصاددانان از دولت در این میزگرد بود
سرویس اقتصادی خبرگزاری «نسیم»: دانشگاه امام صادق (ع) صبح امروز میزبان میزگردی با عنوان " آنچه خود داشت... " و به بررسی شرایط اقتصادی کشور با وجود تداوم تحریم ها و یا برداشته شدن تحریم ها پرداخت. در این میزگرد حسین راغفر عضو هیات علمی دانشگاه الزهرا(س)، احمد توکلی نماینده مردم تهران در مجلس شوراس اسلامی، منوچهر منطقی مدیرعامل سابق گروه خودروسازی ایران خودرو، عادل پیغامی رئیس مرکز تحقیقات استراتژیک دانشگاه امام صادق(ع)، احسان خاندوزی مدیر دفتر اقتصادی مرکز پژوهشهای مجلس با بیان سخنانی به لزوم توجه به توان داخلی، اجرای اقتصاد مقاومتی و جلوگیری از خام فروشی پرداختند و تمرکز دولت روی برداشته شدن تحریم ها برای حل مشکلات اقتصادی را خطرناک دانستند.
راغفر: بیش از صد سال است که نفت خام میفروشیم
استاد اقتصاد دانشگاه الزهرا(س) در میزگرد "آنچه خود داشت..." افزود: الگوی مطلوبی که برای اقتصاد ترسیم میشود، هیچجا مکتوب نیست و مشخص نبوده که کدام بخش قرار است، الگو باشد/ ساختار اقتصادی ایران راه کجی رفته
به گزارش «نسیم»، حسین راغفر در میزگرد عنوان «آنچه خود داشت، گره اقتصاد ایران کجاست، تحریم یا خود تحریمی؟» که در دانشگاه امام صادق برگزار شد، با اشاره به موضوع ضرورت اصلاح ساختارهای اقتصادی اظهارداشت: با ذکر یک عامل نمیتوان راه حل اقتصاد ایران را منحصر کرد، اقتصاد سالهاست برنامه دارد، اما هیچ گاه بر مبنای راهبرد توسعه نبوده است.
وی ادامه داد: الگوی مطلوبی که برای اقتصاد ترسیم میشود، هیچجا مکتوب نیست و مشخص نبوده که کدام بخش قرار است، الگو باشد.
استاد اقتصاد دانشگاه الزهرا(س) با طرح این سوال که برای توسعه اقتصاد از کجا باید شروع کنیم، به کشور چین اشاره کرد و گفت: این کشور با عظمت اقتصادی در دنیا روی 5 صنعت پیش برنده تاکید میکند و منابع را روی این بخشها سرمایه گذاری کرده و هدفگذاری کمی برای اهداف توسعه صنعتی به طور مشخص در افقهای زمانی ترسیم کرده است.
این اقتصاددان تاکید کرد: هرج و مرج برنامهای در اقتصاد کشور وجود دارد، برای مثال به آمارهایی میتوان اشاره کرد که این موضوع را نشان میدهد، در کشور 1200 شرکت ماشینی داریم که 400 مورد آن فعال است و برای این شرکتها امکانات و ماشینآلات با اعتباری بالغ بر یک میلیون یورو از اتریش وارد میشود، 800 تای دیگر از شرکتها مجوز وصولی گرفته که منتظر ارتباط یا آزاد شدن منابع هستند.
راغفر با اشاره به اینکه در حال حاضر 360 شرکت موتور سیکلتسازی در ایران وجود دارد، بیان داشت: 160 شرکت فعال بوده و به دلیل نبود قطعهسازی در داخل، عمده قطعات وارداتی هستند و 200 شرکت دیگر منتظر فرایندهای کسب و کار هستند.
به گفته این اقتصاددان، شرکتهای تولید کننده رب گوجه بیشتر از میزان تولید گوجه در کشور است و به همین دلیل بسیاری از ظرفیتها خالی مانده است.
این عضو هیات علمی دانشگاه با بیان اینکه شرکتهای فولادی نیز چنین وضعی دارند عنوان داشت: صرفنظر از جانمایی و مکانیابی آنها که نیاز به آب دارند، اکنون 7 شرکت ذوبآهن در خراسان رضوی با کمتر از 20 درصد ظرفیت کار میکند یا آب وجود ندارد.
وی با طرح این سوال که جایگاه فرش ماشینی و امثال آن در اقتصاد ایران کجاست، تصریح کرد: فولاد باید در خدمت چه صنعتی باشد؟ مشخص است که در خدمت هیچ صنعتی نبوده و فقط در بحث ساخت و ساز مسکن استفاده میشود، اما کشور کره همزمان با صنعتی شدن ما، صنایع فولاد را با تولید ورق ایجاد کرد، تا دیگر صنایع خود را در زنجیره تولید قرار دهد، اما صنایع فولاد ما میلگرد و تیرآهن تولید میکنند و اکنون به دلیل نبود ساخت و ساز سرمایهها قفل میشود.
راغفر با بیان اینکه بعد از گذشت 108 سال از تولید نفت خام، هنوز خامفروشی میکنیم و این صحیح نیست، خاطرنشان کرد: ساختار کشور راه کجی رفته و منافع سیاسی و اقتصادی گروههای خاصی رقم خورده است.
این اقتصاددان تاکید میکند اولین مطلب این بوده که باید مشخص شود، چه صنایعی پیشبرنده دیگر صنایع هستند.
وی ادامه داد: 99 میلیارد دلار صرف صنایع پتروشیمی شده تا از خام فروشی جلوگیری شود، اما مواد خام اکنون تنی 780 دلار فروخته میشود، در حالی که محصولات پتروشیمی تنی 740 دلار به فروش میرود.
رادفر به موضوع فروش گاز پتروشیمیها اشاره کرد و افزود: برای تعیین این موضوع نگرانی هایی وجود داشت، زیرا 50 درصد سهام بازار بورس مختص پتروشیمیها بوده و عنوان میشد این موضوع منجر به سقوط بورس میشود.
این اقتصاددان به نقد پتروشیمی ها در دستکاری منابع ارزی کشور پرداخت و یادآور شد: چشمانداز روشنی در توسعه استراتژیک اقتصادی نداریم و صنایه نیز ناکارآمد است، اولین نکته مغفول فقدان استارتژی توسعه اقتصادی است و اینکه نقش صنایع الکترونیک، فولاد و ماشین سازی تعیین شود.
راغفر در مورد نقش دولت نیز اظهار داشت: به عنوان سیاستگذار و ناظر بر اجرا توسط بخش خصوصی باید عمل کند، اما شرایط کسب و کار امکان حضور بخش خصوصی را منتفی میکند.
توکلی: لغو تحریمها حلال همه مشکلات نیست
نماینده مردم تهران در میزگرد" آنچه خود داشت..." افزود: ربط دادن همه مشکلات اقتصادی به تحریمها یک خطای راهبردی است و باید خودمان را از این خطای راهبردی حفظ کنیم/ اقتصادمان هنوز نفتی است
به گزارش «نسیم»، احمد توکلی در نشست تخصصی اقتصادی با عنوان "آنچه خود داشت، گره اقتصاد ایران کجاست، تحریم یا خود تحریمی؟" که در دانشگاه امام صادق برگزار شد، افزود: حل مشکلات بهویژه مشکلات اقتصادی کشور به داخل وابسته است نه به خارج.
وی گفت: در مشکلات جاری کشور اگرچه تحریم ها مؤثر است اما باید بدانیم که تحریمها تعیینکننده نیست و اتفاقاً ممکن است در برخی موارد با رفع تحریمها برخی از مشکلات بیشتر شود.
توکلی افزود: من تأکید میکنم که تحریمها ظالمانه است و باید برطرف شود اما گره زدن همه چیز و همه مشکلات به رفع تحریمها خطای راهبردی است و ما باید خودمان را از این خطای راهبردی حفظ کنیم و به جای آن به رفع مشکلات متعدد داخلی بپردازیم.
وی گفت: فرض کنید تحریم ها کاملاً رفع شود اما باز شاهد باشیم که در دستگاه قضایی و اداری کشور فساد وجود دارد ، مردم از مالیات فرار می کنند، طرح های عمرانی با فشارهای سیاسی آغاز میشود و با موانع اقتصادی بهره برداری از آنها به تعویق می افتد، نظام اداری لخت و بیتحرک است ، در بورس تبانی می شود ، دولت در تأمین حقوق شهروندی کوتاهی می کند ، کشمکش های سیاسی ادامه دارد و سیاستمداران و مسئولان همچنان به اشرافیگری و رفاه طلبی تمایل دارند. آیا با وجود این نارساییها در داخل ، همچنان معتقدیم که با رفع تحریم ها همه مشکلات داخل رفع می شود و اقتصاد کشور سامان می یابد؟
عضو هیأت علمی دانشگاه شهید بهشتی افزود: من هیچ اقتصاددانی را نمی شناسم که بگوید با وجود چنین مشکلاتی در داخل ، رفع تحریم ها برای یک کشور می تواند حلال مشکلات اقتصادی آن باشد.
توکلی گفت: چنانکه شاهد بودیم در موضوع سبد کالا و ثبت نام برای دریافت یارانه نقدی در دولت حاضر آنچه باعث شد این طرح ها موفق نشود این بود که مردم حرف دولت را باور نکردند در حالی که دولت جدید و شایسته اعتماد بود اما مردم اعتماد نکردند و سیاست دولت را نپذیرفتند.
وی افزود: اگر حکومتی ها به آنچه می گویند عمل و مانند مردم زندگی کنند و خود را واقعاً خادم مردم بدانند قطعاً مردم هم حرف هایشان را می پذیرند و به آنها اعتماد می کنند.
توکلی گفت: هر قدر اعتماد مردم به حکومت بیشتر باشد نرخ سرمایه گذاری در کشور بالاتر میرود.
وی افزود: قابل پیش بینی بودن تصمیمات و سیاست گذاری های حکومت در بخش های مختلف، میزان احترام و اهتمام حکومت به حقوق مالکیت و قابل پیش بینی بودن رفتار قضایی از عوامل اصلی مؤثر در میزان اعتبار حکومت و اعتماد مردم است که متأسفانه در غالب این موارد مشکل داریم.
توکلی گفت: لایحه بودجه سال 92 کل کشور 221 حکم بودجه ای داشت که فقط 17 حکم از آنها کامل اجرا شد و 204 حکم دیگر بودجه سال 92 یا لغو یا تعویق شد یا تغییر کرد.
وی افزود: در سال نخست دوره نهم مجلس کمیسیون برنامه و بودجه 38 مصوبه داشت که از این تعداد 33 مصوبه آن مربوط به اصلاح قوانین قبلی بود و از این 33 اصلاحیه فقط 16 مصوبه قانون بودجه کشور را اصلاح کرد.
توکلی اضافه کرد: این بی ثباتی ها برای توسعه کشور سم مهلک است و هیچ ربطی هم به تحریم ندارد زیرا با اینگونه عملکرد و رفتار، برای قانونگذار و مجری اعتباری باقی نمی ماند.
وی گفت: از زمان گران شدن قیمت نفت اوپک در سال 1973 بهره وری در اقتصاد ایران افزایش یافت و اقتصاد ایران به حرکت افتاد و رشد آن به 2 ممیز 8 دهم رسید اما در جریان انقلاب به یک درصد کاهش یافت و در زمان جنگ تحمیلی زیر یک درصد رفت و در سال های بعد با دست اندازهایی در حدود یک درصد ادامه یافت.
توکلی افزود: بخش اعظم این روند و نوسان مربوط به این است که متأسفانه اقتصاد کشور ما نفتی است.
وی گفت: هم اکنون یکی از خطرهای کشور این است که بعد از رفع تحریمها بیشتر از 100 میلیارد دلار موجودی ارزی بلوکه شده کشور به داخل سرازیر شود که در این صورت باز شاهد رواج بیماری هلندی در اقتصاد کشور خواهیم بود.
منطقی: تحریم بهترین شرایط برای توسعه فناوریهای کلیدی است
مدیرعامل سابق ایرانخودرو در میزگرد "آنچه خود داشت..." افزود: در کشور برای رسیدن به فناوری کلیدی جهت توسعه اقتصادی شرایط ویژه ساختاری قانونی ریسکپذیری از سوی دولت باید ایجاد شود
به گزارش «نسیم»، منوچهر منطقی امروز در دانشگاه امام صادق (ع) در مورد الگوی باز کردن گره تحریم و خود تحریمی به توسعه فناوری در شرایط تحریم اشاره کرد و اظهار داشت: در اقتصاد دو دارایی مشکل ساز است که یکی مربوط به مسایل فیزیکی و دیگری فکری است. تحریم برای بنگاهها یک عامل محیطی قدرتمند بوده که باعث توقف روندهای عادی میشود، از طرفی در همین شرایط برخی بنگاهها رشد بسیار سریعی دارند که مسیر چند ساله را طی مدت کوتاه طی میکنند.
این استاد دانشگاه افزود: بنگاههای استراتژیک و مادر ارتباط کمی با محیط خارج داشته باشند کم بوده و در شرایط تحریم ارتباط خارجی و داخلی ضعیف میشود، بنابراین باید این ارتباط بازسازی شود.
وی با اشاره به اینکه در تحریم با پدیده شفاف روبرو نیستیم، تصریح کرد: در این شرایط باید به دنبال راه حلها و جایگزینهای متفاوت باشیم و همچنین در این شرایط باید راه حلهای مختلف را در پیش گرفت تا یکی از آنها جواب دهد و در کنار آن از نبوغ و خلاقیت خود باید استفاده کنیم.
به گفته منطقی در تحریم باید تصمیمات سریع گرفته شود و مدیران ریسکپذیر باشند، تحریم باعث میشود بنگاهها شرایط پیرامونی را بیشتر و دقیقتر رصد کنند، مثلا اگر یک شرکت خودروسازی روی 5 مدل خودرو کار میکند، در این شرایط باید اولویتبندی داشته باشد.
وی با اشاره به این که تحریم روی 3 مورد بیشتر نیست، تصریح کرد: اشخاص، مواد و بنگاهها مورد تحریم بوده و در این شرایط روی مباحث حقوقی مشکل داریم، زیرا همه بنگاهها شامل تحریم نیستند و فناوری در تحریم از برونزا به درونزا تبدیل میشود.
وی ادامه داد: اگر بنگاهها به فناوری طراحی دست پیدا کنند میتوانند حتی بازارهای خارجی داشته باشند و یکی از مباحث مهم در سطح فناوری شبکهسازی ملی است.
این استاد دانشگاه به راهبردهای دولت اشاره کرد و گفت: عمده توجه به صنایع مادر بوده و برای اینکه شبکهسازی انجام گیرد، تسهیلات در اختیار آنها قرار خواهد گرفت و البته در کنار آن به نظارت دستگاهها نباید به رویه قبل از تحریم باشد.
وی به موضوع تحقیق و توسعه در شرایط تحریم اشاره کرد و یادآور شد: دیدگاه سازمان مدیریت این است که اگر 70 درصد درآمدها محقق شد، به همین نسبت سهم تحقیق و توسعه پرداخت شود، در حالی که باید در شرایط تحریم باید به این بخش بیشتر توجه شود.
منطقی به تجربه کشور کره شمالی و حتی چین برای توسعه راهبردهای استراتژیک در زمینه اقتصادی اشاره کردو گفت: برای رفع تحریم و حتی رسیدن به فناوری مدلهای مختلفی وجود دارد که چین با استفاده از توسعه مراکز تحقیقاتی روی فناوریهای پیشرفته با 4 هزار مرکز و اعتبار 7 میلیارد دلار تعریف کار مشترک با دیگر کشورها و همچنین استفاده از بازار بزرگ چین برای استفاده از فناوریهای پیشرفته اقدام کرده است.
وی با بیان اینکه کشورهای پیشرفته در خط فناوریهای نوین از طراحی در مرحله اول و پس از آن ساخت محصول نهایی اقدام میشود اما در کشورهایی مانند ایران به ویژه در شرایط تحریم از ساخت قطعات و تولید محصول نهایی شروع شده و در نهایت منجر به طراحی محصول میشود.
منطقی به فناوریهای هستهای اشاره کرد و بیان داشت: تحولات ساختاری دراین عرصه ایجاد شده و پیشرفتها مدیون این تغییرات ساختاری و کلیدی هستند. در کشور برای رسیدن به فناوری کلیدی جهت توسعه اقتصادی شرایط ویژه ساختاری قانونی ریسکپذیری از سوی دولت باید ایجاد شود که البته ریسکپذیری ضعیف بوده است و مدیران باید ریسک را تقبل کنند.
وی تاکید کرد: در هر فناوری که تمرکز کنیم موفق به تولید آن خواهیم شد و تحریم بهترین شرایط برای توسعه در فناوریهای مورد نیاز و کلیدی است.
پیغامی: تحریمهای اقتصادی ایران هیچگاه از میان برداشته نمیشود
رئیس مرکز تحقیقات استراتژیک دانشگاه امام صادق(ع) در میزگرد "آنچه خود داشت..." افزود: اگر چه بانک مرکزی و شورای پول و اعتبار فعال هستند اما ما هماکنون نهاد مقتدر تصمیمگیر پولی و مالی در کشور نداریم
به گزارش «نسیم»، عادل پیغامی در نشست تخصصی اقتصادی با عنوان «تحریم و خودتحریمی» در دانشگاه امام صادق (ع) گفت: ایران به عنوان یک کشور با سابقه تاریخی درخشان و چشم انداز روشن همچون هواپیمایی در حال حرکت است که نیازمند رعایت یکسری الزامات در شرایط تحریم و پساتحریم است.
رئیس مرکز تحقیقات دانشگاه امام صادق (ع) افزود: یکی از زمینه هایی که ایران توانسته گامهای موثری حتی در شرایط تحریم بردارد، ساخت پهپاد است، این در شرایطی است که صنعت پهپاد در دنیا ۱۱۰ میلیارد دلار بازار دارد که ایران هم اکنون هیچ مشارکتی در آن ندارد، بنابراین اگر بتوانیم حتی یک پنجم آن را به خود اختصاص دهیم، معادل درآمدهای نفتی ارز دریافت کند.
وی تصریح کرد: در یکی از سفرهایی که مقامات ایرانی به روسیه داشته اند، به نخست وزیر این کشور پهپاد هدیه داده اند، این در شرایطی است که در چشم انداز سال ۲۰۲۰، روسیه برای خود تولید پهپاد را هدفگذاری کرده است.
به گفته پیغامی، هم اکنون به موازات دسترسی ایران به تولید پهپاد، دنیا در حال طراحی ترتیبات حقوقی در عرصه بین المللی است که ساخت پهپاد در دنیا را محدود کند، بنابراین اگر تحریم را به عنوان یک عارضه بدانیم، نباید شرایط موجود دنیا را نیز در دسترسی به علم و فناوری نادیده انگاشت.
وی اظهار داشت: با رقابت شدیدی که در دنیا بر سر علم و فناوری حاکم شده، باید نسبت به جریانات جهان یک ترسیم آینده نگرانه داشته باشیم، چرا که حتی اگر تمام مشکلات سیاسی برطرف شده و تحریمها از میان برداشته شود، باز هم ممکن است در تک تک عرصه های نوظهور تکنولوژی، ایران را تحریم کنند.
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: اگر خواهان اقتصادی هستیم که مدام پیشرفت کند، باید در عرصه های بین المللی علمی و فناوری جایگاه مناسبی داشته باشیم، چرا که دنیای آینده به دلیل شرایط خاص خود، دنیای تحریمها خواهد بود و البته این بخش سفید اقتصاد ایران است که تمرینهای خوبی را در شرایط تحریم صورت داده است.
وی اظهار داشت: البته تحریم هزینه های مبادله را افزایش داده است، بنابراین باید در دنیای اقتصادی فعلی، اقتصاد ایران را بر قله آتش فشان بنا گذاریم.
به اعتقاد پیغامی، در شرایط پس از تحریم برخی از مزیتهای نسبی استراتژیک خود را از دست می دهیم و عده ای که از تحریمها سوء استفاده کرده اند، دیگر نمی توانند در شرایط قبلی در اقتصاد ایران فعال باشند، البته آنها به طور قطع پای خود را از اقتصاد بیرون نمیکشند، بلکه تنها حوزه کاری خود را عوض می کنند.
وی در این زمینه بانکها را به عنوان یک مثال مطرح کرد و گفت: برخی پولها، بانکها را از کارکرد نهادی خود خارج کرده و آنها را به عنوان یک سیستمهای بهره کش از اقتصاد مطرح کرده است. البته باید به این موضوع نیز توجه کرد که ما هم اکنون نهاد مقتدر تصمیم گیر پولی و مالی نداریم؛ اگر چه بانک مرکزی و شورای پول و اعتبار فعال هستند.
خاندوزی: مشکل اقتصادی ایران با زور دیپلماسی حل نمیشود
مدیر دفتر اقتصادی مرکز پژوهشهای مجلس در میزگرد "آنچه خود داشت..." افزود: تدبیر اقتصادی باید در نظام تحریم اقتصادی وجود داشته باشد، نه اینکه بخواهیم فقط با دیپلماسی سیاسی این مشکلات را حل کنیم
به گزارش «نسیم»، سید احسان خاندوزی مدیر دفتر اقتصادی مرکز پژوهشهای مجلس در نشست «آنچه خود داشت، تحریم یا خود تحریمی» که امروز در دانشگاه امام صادق (ع) برگزار شد، با اشاره به اینکه اولین مسئله تحریم در اقتصاد ایران این است که نزاع در حوزه تصور و اذهان است، اظهار داشت: دوگانه غلط تحریم یا موفقیت مذاکرات در حالی وجود دارد که عوامل اصلی رشد اقتصادی طی این سالها وجود داشته است و واقعیت اقتصاد ایران این است که بنیه تولید را بخواهیم هدایت کنیم و یا سرکوب شود.
مدیر دفتر اقتصادی مرکز پژوهشهای مجلس با بیان اینکه از سوی مشاور اقتصادی رئیس جمهور عنوان شد، تورم به هسته سخت خود رسیده است، تصریح کرد: پیشبینی میشود، احتمالاً نرخ تورم 15 درصدی در ماههای آینده به سطح بالاتر برسد، در حالی که تحریمی برداشته نشده است.
وی ادامه داد: در شرایط کنونی نیز میتوان به سطح رشد تولید رسید و اینکه کارکرد اصلی اقتصاد را منوط به برداشتن معبر تحریم کنیم، اشتباه اول است.
این کارشناس تصریح کرد: سیاستگذاران نباید فراموش کنند قاعده اقتصادی کنش و واکنش میطلبد و کنش اقتصادی را نباید ابتدا با پاسخ دیپلماتیک بدهیم.
وی با اشاره به اینکه قاعدهناشناسی در سیاستها وجود دارد، عنوان کرد: تمرکز قاعدهشناسی که باید روی اقتصاد باشد و پس از آن وارد حوزه دیپلماسی شود، اکنون تقریباً 90 درصد ظرفیت مقابله با تحریم روی موضوع دیپلماسی گذاشته شده است، در حالی که پاسخ اقتصادی باید با حربه اقتصادی داده شود، مثل روسیه که پس از مناقشه اوکراین در حالی واردات مواد غذایی از اروپا را منع کرد که 25 درصد واردات این محصولات از اروپا بود.
به گفته خاندوزی تدبیر اقتصادی باید در نظام تحریم اقتصادی وجود داشته باشد، نه اینکه بخواهیم فقط با دیپلماسی سیاسی این مشکلات را حل کنیم.
وی موضوع دیگر را تولید ملی دانست و افزود: هزینههای زیادی از ناحیه سیاستگذاری به طوری تحمیل شده و چگونگی اعمال آنها از بدنه نظام اداری نیز منجر به افزایش این هزینهها شده است، تا پیش از این درآمد نفت پوششی برای چشمپوشی از این هزینهها بود که نمیگذاشت سیاستهای غلط و شیوههای اجرایی نادرست اتلاف منابع را نمایان کند، اکنون این درآمدها وجود ندارد و با واقعیت عریان روبهرو شده است.
این کارشناس با اشاره به اینکه تحریم مهمترین کمکی که به اقتصاد ایران کرده است، موجب شده چشم سیاستگذاران بازتر شود، تصریح کرد: از واقعیتهایی که نسبت به آن غفلت کردیم، باید پرهیز کرده و بدنه سخت فسادآوری که به روز نیست و نباید به اقتصاد وارد کنیم، اکنون اصلاحات جدی از این ناحیه نیاز است، تا هزینه تولید در کشور به نفع فعالان اقتصادی کاهش یابد.