چالشهای اخذ تاییدیه آتشنشانی؛ نقش طراحی کانال و اگزاست فن در پایان کار ساختمان
ساختمان ساخته شده، واحدها آماده تحویلاند، تاسیسات نصب شده و حتی سیستم اطفاء حریق هم روی کاغذ کامل است؛ اما درست در آخرین مرحله، یک مانع ظاهر میشود: عدم تایید آتشنشانی و تعویق پایان کار.
اینجاست که بسیاری از سازندگان و مجریان با یک سؤال آزاردهنده روبهرو میشوند:
«همهچیز اجرا شده، پس مشکل دقیقاً کجاست؟»
واقعیت این است که بازرسی آتشنشانی فقط به وجود تجهیزات نگاه نمیکند؛ نحوه طراحی و اجرای سیستمها مهمتر از خود تجهیزات است. در بسیاری از پروژهها، ایراد اصلی نه در اسپرینکلر است و نه در کپسول آتشنشانی. بلکه دقیقاً جایی پنهان شده که کمتر به آن توجه میشود: سیستم تهویه، کانالکشی و اجرای اگزاست فن پارکینگ.
بارها دیده شده پروژههایی که بهدلیل جانمایی اشتباه کانالها، محاسبه نادرست دبی هوا یا نبود تجهیزات کنترلی مثل دمپر ضد حریق، در مرحله بازدید نهایی متوقف شدهاند. توقفی که فقط زمان را نمیسوزاند؛ بلکه هزینههای دوبارهکاری، اصلاح سقف کاذب و حتی تغییر مسیر تاسیسات را نیز تحمیل میکند.
اینجاست که یک چالش جدی شکل میگیرد:
اگر در زمان آتشسوزی، دود بهدرستی تخلیه نشود، آیا سیستم اطفاء حریق بهتنهایی میتواند جان افراد را نجات دهد؟
پاسخ این سؤال، همان نقطهای است که سرنوشت تاییدیه آتشنشانی و پایان کار ساختمان را مشخص میکند؛ نقطهای که در ادامه، دقیقتر به آن میپردازیم.
سیستم تهویه و سیستم آتشنشانی؛ چرا بدون اگزاست فن، اطفاء حریق کافی نیست؟
در زمان آتشسوزی، خطر اصلی تنها شعلههای آتش نیست؛ دود حاصل از حریق عامل اصلی کاهش دید، خفگی و تلفات انسانی به شمار میرود. به همین دلیل، تمرکز صرف بر سیستم اطفاء حریق بدون در نظر گرفتن تخلیه اصولی دود، نمیتواند ایمنی فضا را تضمین کند.
سیستم اطفاء حریق وظیفه کنترل و خاموشکردن آتش را بر عهده دارد، اما این سیستم بهتنهایی قادر به مدیریت دود نیست. اگر دود در فضا باقی بماند، مسیرهای فرار ناامن شده و امکان خروج ایمن افراد بهشدت کاهش مییابد. اینجاست که نقش سیستم تهویه و اگزاست مشخص میشود.
بهصورت خلاصه:
- سیستم اطفاء حریق برای مهار آتش طراحی شده است.
- سیستم تهویه و اگزاست برای تخلیه دود و حفظ جان افراد عمل میکند.
از نگاه آتشنشانی، این دو سیستم کاملاً مکمل یکدیگرند و ضعف در هرکدام، کل ایمنی ساختمان را زیر سؤال میبرد. بهویژه در اجرای اگزاست فن پارکینگ که بهدلیل فضای بسته، حجم بالای دود و اهمیت حفظ دید، یکی از حساسترین بخشهای بازرسی محسوب میشود. هرگونه نقص در این بخش میتواند منجر به رد تاییدیه نهایی شود.
در نتیجه، سیستم تهویه و آتشنشانی باید همزمان و هماهنگ طراحی و اجرا شوند؛ چراکه ایمنی واقعی، حاصل عملکرد درست هر دو بال این پرواز است.
خط قرمز آتشنشانی؛ چرا طراحی کانال اگزاست شوخیبردار نیست؟
در بسیاری از پروژهها، سیستمهای ایمنی بهطور کامل نصب شدهاند، اما ساختمان همچنان موفق به دریافت تاییدیه آتشنشانی نمیشود. دلیل این موضوع اغلب به یک نقطه مشترک بازمیگردد: طراحی و اجرای نادرست کانالهای اگزاست.
در بازدیدهای آتشنشانی، تنها وجود اگزاست فن یا تجهیزات جانبی ملاک نیست؛ بلکه انطباق کامل مسیر کانالکشی با نقشههای مصوب، ابعاد استاندارد، جانمایی صحیح و افت فشار مجاز بهدقت بررسی میشود. هرگونه اختلاف بین اجرای واقعی و نقشه تاییدشده، حتی اگر جزئی بهنظر برسد، میتواند منجر به رد تاییدیه شود.
از جمله ایرادهای پرتکرار در این مرحله میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- تغییر مسیر کانالها در حین اجرا بدون اصلاح نقشه
- انتخاب ابعاد نامناسب و ایجاد افت فشار بیش از حد
- جانمایی نادرست دریچهها و نقاط تخلیه دود
نتیجه چنین خطاهایی، تذکر ساده نیست؛ بلکه توقف پروژه، الزام به اصلاحات پرهزینه و در بسیاری موارد، باز شدن سقف کاذب و دوبارهکاری کامل خواهد بود. همین مسئله باعث شده طراحی کانال اگزاست به یکی از خط قرمزهای اصلی آتشنشانی در صدور تاییدیه نهایی تبدیل شود.
چرا محاسبه و اجرای کانالهای اگزاست باید قبل از اجرای سقف کاذب نهایی شود؟
یکی از اشتباهات رایج در پروژههای ساختمانی، بهتعویق انداختن تصمیمگیری درباره مسیر و ابعاد کانالهای اگزاست تا بعد از اجرای سقف کاذب است. این رویکرد شاید در ظاهر باعث پیشرفت سریعتر پروژه شود، اما در عمل یکی از اصلیترین دلایل دوبارهکاری و رد تاییدیه آتشنشانی به شمار میرود.
کانالهای اگزاست به فضای مشخص، مسیر بدون مانع و افت فشار کنترلشده نیاز دارند. اگر این موارد پیش از اجرای سقف کاذب بهدقت محاسبه نشوند، در مرحله اجرا با محدودیتهای جدی مواجه میشوند؛ محدودیتهایی که معمولاً منجر به تغییر مسیر کانال، کاهش ابعاد استاندارد یا ایجاد شکستهای غیراصولی میشود.
پیامد این تصمیم اشتباه روشن است:
- افزایش افت فشار و کاهش راندمان تخلیه دود
- عدم انطباق اجرا با نقشههای مصوب آتشنشانی
- الزام به تخریب سقف کاذب و اصلاح تاسیسات
در پروژههایی که طراحی کانال اگزاست از ابتدا و همزمان با سایر تاسیسات انجام شده، مسیر عبور کانال، محل دریچهها و تجهیزات کنترلی بهدرستی پیشبینی شده و فرآیند بازرسی آتشنشانی بدون چالش جدی طی شده است.
به همین دلیل، طراحی و اجرای اصولی کانالهای اگزاست پیش از اجرای سقف کاذب، نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت جهت جلوگیری از دوبارهکاری و تسریع در دریافت پایان کار محسوب میشود.
نقش دمپرهای ضد حریق در کنترل دود
دمپر ضد حریق یکی از اجزای کلیدی در سیستم کانالکشی اگزاست است که نقش آن، کنترل جریان هوا و دود در زمان آتشسوزی می باشد. برخلاف تصور رایج، وجود اگزاست فن بدون تجهیزات کنترلی مناسب، پاسخگوی الزامات آتشنشانی نخواهد بود.
در شرایط عادی، دمپر اجازه عبور هوا را میدهد؛ اما بهمحض وقوع حریق، این تجهیز بهصورت اتوماتیک و بدون نیاز به دخالت انسانی عمل میکند. باتوجه به محل نصب و سناریوی طراحی، دمپر میتواند مسیر هوا را مسدود کرده یا جریان دود را به سمت مسیرهای ایمن هدایت نماید. این عملکرد هوشمند، از گسترش دود به فضاهای مجاور جلوگیری میکند.
تفاوت اصلی دمپر ضد حریق با دمپرهای معمولی دقیقاً در همین نقطه است. دمپرهای غیر استاندارد، فاقد مکانیزم مقاوم در برابر حرارت و عملکرد خودکار در دمای بالا هستند و در بازدید آتشنشانی مورد تأیید قرار نمیگیرند. در مقابل، دمپرهای استاندارد مورد تأیید آتشنشانی، توانایی حفظ عملکرد در شرایط بحرانی را دارند.
در بازرسی نهایی، دمپرهای ضد حریق بهعنوان بخشی جدانشدنی از سیستم کانالکشی بررسی میشوند. جانمایی صحیح، نوع دمپر و هماهنگی آن با مسیر کانال و اگزاست فن، نقش مستقیمی در صدور تاییدیه نهایی دارد. به همین دلیل، استفاده از دمپر مناسب نه انتخابی اختیاری، بلکه یکی از الزامات اصلی در طراحی سیستم تخلیه دود به شمار میرود.
کلام آخر
در فرآیند اخذ تاییدیه آتشنشانی، آنچه تعیینکننده است صرفاً نصب تجهیزات نیست، بلکه هماهنگی کامل بین طراحی، اجرا و عملکرد سیستمها است. تجربه پروژههای متعدد نشان میدهد که بیشترین چالشها، نه در سیستم اطفاء حریق، بلکه در بخش تهویه، کانالکشی و تخلیه دود شکل میگیرد.
سیستم تهویه و آتشنشانی دو بخش جدا از هم نیستند؛ این دو، مکمل یکدیگرند. اگر اگزاست فن و مسیر کانالکشی بهدرستی طراحی و اجرا نشوند، حتی کاملترین سیستم اطفاء حریق نیز نمیتواند ایمنی فضا را تضمین کند. به همین دلیل، اجرای اصولی کانالها، پیشبینی دقیق قبل از سقف کاذب و استفاده از تجهیزاتی مانند دمپرهای ضد حریق، مستقیماً در نتیجه بازدید آتشنشانی اثرگذار است.
سازندگانی که از ابتدای پروژه، طراحی سیستم تخلیه دود را جدی میگیرند، نهتنها از دوبارهکاری و هزینههای اضافی جلوگیری میکنند، بلکه مسیر دریافت تاییدیه آتشنشانی و پایان کار ساختمان را بهمراتب کوتاهتر و کمریسکتر طی خواهند کرد.
