نابرابری چگونه در ۱۰ سال گذشته ماندگار شد؟

این نمودار، مسیر نابرابری هزینه در اقتصاد ایران طی بیش از یک دهه را نشان می‌دهد؛ مسیری که بیش از آن‌که حاصل عملکرد یک دولت خاص باشد، بازتاب شوک‌های اقتصادی، تحریم‌ها و نحوه مواجهه سیاست‌گذار با آن‌هاست.

در سال ۱۳۹۲، سال پایانی دولت محمود احمدی‌نژاد، نسبت هزینه دهک‌های بالا به پایین حدود ۱۰.۶ بود؛ عددی که نه از تعادل، بلکه از فشار گسترده تحریم‌ها و افت هم‌زمان مصرف در کل جامعه حکایت داشت.

در دولت حسن روحانی، با کاهش نسبی محدودیت‌های خارجی، دهک‌های بالاتر سریع‌تر ترمیم شدند و نابرابری به‌تدریج افزایش یافت؛ روندی که در ۱۳۹۷ و هم‌زمان با شوک ارزی و خروج آمریکا از برجام به اوج رسید.

با آغاز دولت سیزدهم به ریاست ابراهیم رئیسی، نابرابری هزینه‌ای تا حدی تعدیل شد. تمرکز بر پرداخت‌های حمایتی، اصلاح نظام یارانه‌ای و کنترل نسبی رشد مصرف دهک‌های بالا، باعث کاهش شکاف عددی شد؛ هرچند این مسیر با فشارهای تورمی و معیشتی همراه بود.