عربستان در برابر جهان؛ مذاکرات اقلیمی به بنبست رسید؟
اختلاف بر سر نفت و گاز و کمکهای مالی، اجلاس اقلیمی سازمان ملل در ترکیه را به مرز شکست کشاند!
مذاکرات اجلاس اقلیمی سازمان ملل (کاپ ۳۱) در آنتالیای ترکیه پس از دو هفته گفتوگو، شامگاه شنبه ۲۱ نوامبر (۳۰ آبان ۱۴۰۵) به بنبست رسید. اختلاف اصلی بر سر گنجاندن تعهدی صریح برای گذار از سوختهای فسیلی در توافق نهایی و تأمین منابع مالی کشورهای درحالتوسعه است؛ اختلافی که عربستان سعودی در یک سوی آن قرار دارد و ائتلافی متشکل از حدود ۱۳۰ کشور در سوی دیگر.
عربستان در برابر ائتلاف ۱۳۰ کشور
محور اصلی اختلافها، درخواست حدود ۱۳۰ کشور برای بازگرداندن عبارت «گذار از سوختهای فسیلی» به متن نهایی توافق است. این عبارت که در نخستین پیشنویس اجلاس وجود داشت، در نسخه بازنگریشده روز پنجشنبه حذف شد؛ موضوعی که اعتراض اتحادیه اروپا، بریتانیا، شماری از کشورهای آفریقایی و کشورهای جزیرهای آسیبپذیر در برابر تغییرات اقلیمی را به دنبال داشت.
این کشورها شامگاه شنبه با راهپیمایی به سمت دفتر ریاست اجلاس، خواستار بازگرداندن تعهد مربوط به سوختهای فسیلی شدند. در مقابل، عربستان سعودی و برخی دیگر از کشورهای نفتخیز با درج موضعی صریح درباره کنارگذاشتن نفت، گاز و زغالسنگ مخالفت کردهاند.
اختلاف بر سر پول و فناوری جذب کربن
دومین محور اختلاف، تأمین مالی کشورهای درحالتوسعه است. این کشورها خواستار تضمین دسترسی به منابع مالی کشورهای ثروتمند برای مقابله با پیامدهای بحران اقلیمی و سازگاری با آن هستند. بااینحال، به گفته فعالان محیطزیست، کشورهای ثروتمند در طول دو هفته مذاکرات از اجرای تعهدات مالی پیشین خودداری کردهاند.
فناوری جذب و ذخیرهسازی کربن (CCS) نیز به یکی دیگر از موضوعات اختلاف تبدیل شده است. عربستان خواهان تأکید بیشتر بر این فناوری در توافق نهایی است، اما منتقدان معتقدند گسترش استفاده از آن ممکن است بهانهای برای ادامه فعالیت صنایع نفت و گاز باشد.
همچنین هدف تأمین ۳۵ درصد انرژی جهان از طریق برق تا سال ۲۰۳۵ از دیگر موضوعات مورد اختلاف بوده است. سومین پیشنویس توافق تلاش کرده با حذف هدفگذاری الزامآور برای فناوری جذب کربن و تأکید بر استفاده از انرژی پاک برای برقیسازی، اختلافها را کاهش دهد.
سومین پیشنویس برای نجات مذاکرات
سومین پیشنویس توافق که بامداد یکشنبه منتشر شد، بهجای اشاره مستقیم به گذار از سوختهای فسیلی، توافق دبی در سال ۲۰۲۳ را یادآوری کرده است. در اجلاس کاپ ۲۸، کشورها برای نخستینبار بر ضرورت حرکت به سمت کنارگذاشتن سوختهای فسیلی به اجماع رسیده بودند؛ بااینحال، این تعهد در سالهای بعد با مخالفت عربستان و متحدانش در مرحله اجرا با مانع مواجه شد.
در اجلاس سال گذشته برزیل نیز تلاش شد با تدوین یک نقشه راه جهانی برای حذف تدریجی سوختهای فسیلی، این تعهد وارد مرحله عملیاتی شود؛ اما امسال اختلافها بار دیگر به متن توافق بازگشته است.
احتمال رویارویی علنی با عربستان
یکی از گزینههای مورد بررسی برای شکستن بنبست، برگزاری نشست علنی با هدف وادارکردن عربستان سعودی و متحدانش به اعلام رسمی مخالفت با توافق مورد حمایت اکثریت کشورها است. چنین اقدامی میتواند مذاکرات را به فروپاشی بکشاند، اما برخی مذاکرهکنندگان معتقدند عربستان در صورت مواجهه با اجماع گسترده جهانی، ممکن است از مخالفت خود عقبنشینی کند.
در همین حال، چین و هند نیز که عضو ائتلاف ۱۳۰ کشوری نیستند، احتمالاً در برابر توافق نهایی مخالفت نخواهند کرد. بااینحال، طولانیشدن مذاکرات و خروج احتمالی هیئتهای شرکتکننده، خطر ازدسترفتن حدنصاب لازم برای ادامه جلسات رسمی اجلاس را افزایش داده است.
هنوز زمان مشخصی برای پایان مذاکرات اعلام نشده و بسیاری از نمایندگان برنامه پروازهای بازگشت خود را تغییر دادهاند.