کد مطلب: ۳۶۵۵۵۸
لینک کوتاه کپی شد

اخبار آرشیوی

اخبار آرشیوی

مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارشی اعلام کرد؛ مداخلاتی که در قیمت‌های بورس کالا اعمال شد، این بازار را از هدف اصلی خود دور کرده است/ دستوری کردن قیمت‌ها یکی از عوامل عدم عرضه کالاها در بورس است

دفتر اقتصادی مرکز پژوهشهای مجلس با آسیب شناسی عملکرد بورس کالای ایران اعلام کرد: بورس کالا یک بازار انسجام یافته و نظام مند برای انتشار و معامله اوراق بهادار مبتنی بر دارایی های واقعی است و با توجه به این مسائل اهمیت فراوانی در توسعه اقتصاد کشورها دارد. به طور کلی شاید بتوان یکی از کارکردهای اصلی بورسهای کالایی را تسهیل فرآیند عرضه محصولات و کالاهای تولید بخشهای مختلف اقتصاد دانست.
بورس کالایی ایران نیز تحت تاثیر برخی موانع ساختاری و اجرایی در جذب محصولات و تولیدکنندگان به این بازار، با مشکلاتی رو به رو بوده است.
*خروج برخی تولید کنندگان با مداخله در عرضه و تقاضا
بررسی‌ها نشان می دهد که در بورس کالایی، مداخلات عمده‌ای در مکانیسم عرضه و تقاضا به وجود آمده است که موجب خروج بعضی از تولیدکنندگان از این بازار شده است. علاوه بر این، تفاوت قیمت ایجاد شده در این بازار با بازار آزاد، جلب رانت جویان را به دنبال داشته و بورس را از اهداف اصلی خود دور ساخته است.
بر اساس این گزارش، در بعضی از مواقع بورس کالای ایران به ابزار کنترل قیمت در برخی از دستگاه‌های اجرایی تبدیل شده و این امر زمینه ساز و ایجاد رانت در بازار کرده است. همچنین، بورس را از کارکرد اصلی و واقعی خود (کشف قیمت شفاف و عادلانه کالاها با استفاده از ساز وکار عرضه و تقاضا) دور می‌کند.
برای نمونه، مصوبه کارگروه ستاد هدفمندسازی یارانه بورس کالای ایران را مکلف ساخته تا اجازه افزایش قیمت‌ها از یک میزان مشخص در معاملات محصولات پتروشیمی را ندهد. این مداخله در فرآیند معاملات، خریداران و فروشندگان را متضرر کرده و موجبات بی‌اعتمادی آنها و بی‌اعتباری بورس را فراهم می‌کند.
*دستوری شدن قیمت‌ها دلیل عدم عرضه کالا‌ها در بورس
شرکت بورس کالا در امر نظارت بر حجم عرضه محصولات پذیرفته شده ضعف دارد یا این که ابزار لازم برای اعمال قانون را در اختیار ندارد. بررسی های انجام شده نشان می دهند عمده ضعف بورس کالایی، نداشتن ابرازهای لازم به منظور اعمال قانون است. پدیده ای که موجب شد، برخی از شرکت ها از عرضه تولیدات خود در بازار سرباز زنند. دستوری کردن قیمت ها و همچنین تعیین درصدی مشخص برای خریداران ، یکی از عوامل عدم عرضه کالاها در بورس است.
این رویه در محصولات پتروشیمی نیز وجود داشته و دارد. باید گفت این کنترل شدید قیمت‌‌ها شاید برای دوره ای توجیه پذیر باشد اما در اصل، موجب سردرگمی متقاضیان و عرضه کنندگان، شکل گیری فضای دلالی، پدید آمدن علائم اشتباه و نبود تحلیل ها، به نمایش در نیامدن اقتصاد واقعی کشور و... در بخش مهمی از محصولات شده است.
بر این اساس، عدم رعایت بعضی از قوانین و مقررات توسط نهادهای ذیربط در برخی موارد، مانع رونق معاملات بورس کالای ایران می شود. به دنبال مصوبات موجود، تمامی محصولات پتروشمی و فرآورده های پایین دستی نفت تولید شده باید توسط شرکت‌های دولتی و خصوصی در بورس کالای ایران عرضه شوند. در حالی که در بسیاری از مواقع این موضوع محقق نمی شود.
چنین مصوباتی در خصوص سایر انواع کالاها و محصولات نیز وجود دارد که اغلب موارد رعایت نمی شوند. ارائه برخی مشوق ها مانند افزایش میزان معافیت های مالیاتی پرداخت تسهیلات به شرکت های فعال در بورس، تسهیل انجام معاملات و تسویه وجوه و غیره می توانند موجبات ترغیب عرضه کنندگان کالا به حضور در بورس را فراهم آورند.
عدم ایفای تعهدات توسط برخی تولیدکنندگان دولتی یکی دیگر از مشکلات موجود در زمینه معاملات است. در زمان پذیرش کالاها در بورس، بنگاه های عرضه‌کننده متعهد می‌شوند تا میزان مشخصی از کالا را با فاصله‌های زمانی معین در بورس عرضه کنند که این تعهدات به ویژه از طرف بنگاه‌های تولیدی دولتی به فراموشی سپرده می‌شوند عدم عرضه متوالی و منظم کالاها علاوه بر این که ساختار عرضه و تقاضای بازار را با مشکل مواجه می سازد باعث کشف قیمت های غیرواقعی در بورس می شود.
*قیمت غیرواقعی و رانت محصولاتی که تداوم عرضه ندارند
بر اساس این گزارش، کالاهایی که دارای عرضه های نامتوالی‌اند معمولا قیمت های شفاف و منصفانه برای آنها وجود ندارد و همواره مقادیر قابل توجهی از انواع رانت ها را توزیع می کنند. نحوه ایجاد رانت‌های قیمتی به این صورت است که با طولانی شدن زمان عدم عرضه یک کالا، مقدار بسیار زیادی تقاضای (واقعی و کاذب) برای آن ایجاد شده و این امر موجب تعیین قیمت غیر واقعی برای آن کالا می شود. بر این اساس منافع زیادی برای افراد ویژه خوار فراهم می‌شود.
بدیهی است کالاهایی که در بورس پذیرش شده و به صورت متوالی مورد عرضه و معامله قرار می گیرند، با قیمت های واقعی که منطبق با قیمت های جهانی آنها است مورد داد و ستد قرار گرفته و قاعدتا رانتی پیرامون آن شکل نمی گیرد.
به دلیل دوره گذار در اقتصاد ایران، عرضه برخی از کالاها، انحصاری بوده و غیر از عرضه کننده این کالاها، تولیدکننده دیگری در بازار وجود ندارد. وجود چنین شرایطی این شائبه را ایجاد می‌کند که دلیل عدم تمایل عرضه‌کنندگان برای حضور دائمی در بورس، ترس آنان از شکستن ساختار انحصاری بازار است.
به عنوان آخرین نکته اشاره به این مطلب ضروری است که در زمان تصویب قانون بازار اوراق بهادار در سال 1384، ماهیت و کارکردهای بورس های کالایی به طور کامل شناخته شده نبود بنابراین، چارچوب قانونی مشخصی برای تنظیم رابطه بین بورس کالا با نهادهای ناظر ذینفع تعریف نشد.
از سوی دیگر علی رغم این که چندین سال از زمان تاسیس بورس کالا می گذرد اما هنوز کاستی‌ها و اشکالاتی در مکانیسم‌ها و فرآیندهای آن وجود دارند که مهمترین مورد عدم ساز و کار اجرایی مناسب برای کشف قیمت واقعی، دستوری تعیین کردن قیمت بعضی از کالاها به خصوص در گروه فولاد و مس و پتروشمی و... اشاره کرد.
* 14پیشنهاد برای رونق بورس کالا
بر اساس این گزارش پیشنهاداتی برای بهبود شرایط فعلی و مشکلاتی که ذکر شد وجود دارد از جمله،

1) دولت و سازمان بورس و اوراق بهادار نهادهای حاکمیتی محسوب می‌شوند و لزومی ندارد در عملکرد بازار دخالت کنند مگر آنکه در ساز و کار بازار بحران به وجود آمده باشد.

2) ضرورت هماهنگی بین مسئولان وزارت صنعت، معدن و تجارت، مسئولان سازمان حمایت از تولید و مصرف کنندگان، متولیان سازمان بورس و شرکت بورس کالا، مدیران شرکت های مهم عرضه کننده محصولات در بورس کالا و مسئولان بانک مرکزی برای تعیین چارچوب فعالیت بازار و حدود دخالت دولت.

3) الزام تولیدکنندگان دولتی و خصوصی به عرضه برخی از کالاهای استراتژیک مانند گاز طبیعی، میعانات گازی و باقیمانده محصولات پتروشیمی و فرآورده های پایین دستی نفت (که تاکنون در بورس کالای ایران عرضه نشده اند) به منظور گسترش بازار

4) افزایش جذابیت‌ها از جمله بخشودگی مالیاتی و سایر موارد برای جذب حداکثری و دفع حداقلی عرضه کنندگان.

5) حضور هر چه بیشتر فعالان حرفه‌ای بین المللی در بازار مانند بانک‌ها، شرکت‌های سرمایه‌گذاری کارگزاران برای رونق هر چه بیشتر این بازار.

6) باتوجه به بین‌المللی بودن معاملات نفت خام و گستره فعالیت های مربوط به آن از یکسو و عدم توان فعالان مالی کشور از سوی دیگر، حضور بازیگران بین المللی در بازار اجتناب ناپذیر است و زمینه این حضور نیز باید توسط نهادهای ذیربط فراهم شود.

7) ایجاد بسترهای لازم و کاهش بروکراسی‌های موجود به منظور معرفی محصولات تولیدشده توسط عرضه کنندگان خرده پا.

8) در نظرگرفتن ابزارهای تنبیهی لازم برای شرکت هایی که طبق قانون موظف به عرضه در بورس بوده اما از این کار سرباز می زنند.

راه اندازی بورس نفت و تامین مالی پروژه های نفتی از طریق ارائه ابزارهای نوین مالی از جمله فروش اوراق مشارکت، اوراق صکوک، اوراق سلف نفتی، اوراق آتی، اوراق مشتقه (اختیار خرید و فروش) ، ترانزیت و سوآپ نفت کشورهای همسایه و عرضه نفت سایر کشورها در بورس نفت ایران و متقابلا عقد قراردادهای همکاری با بورس های بین المللی و منطقه ای در جهت عرضه نفت ایران در آن بورس ها و گردش مالی گسترده از جمله دستاوردهای این بورس خواهد بود.

9) حذف انحصار تسویه معاملات انجام شده در بورس کالا توسط یک بانک و بهره‌مندی از توانایی تمامی بانک‌های علاقمند در جهت تسهیل تسویه وجوه ناشی از معاملات در بورس کالا.

11) تقویت و به روز کردن سیستم های معاملات بورس کالا به خصوص در زمینه معاملات بر خط (Online)و تسویه و نقل و انتقال وجوه.

12) پیگیری در خصوص گسترش و به کارگیری ابزارهای مالی نوین از جمله معاملات آتی، آپشن، فوروارد، سوآپ، ترانزیت و سایر موارد در جهت تامین مالی مناسب برای تولیدکنندگان و عرضه کنندگان محصولات.

13) استفاده از نیروهای متخصص و با تجربه و کارآمد در جهت گسترش بازار معاملات.

14) تبلیغات و آموزش فراگیر در سطح کشور و حتی در سطح بین المللی در جهت گسترش بازار معاملات.

دیدگاه