اخبار آرشیوی
گزارش تحلیلی// بررسی مزایا و مضرات حذف سه صفر از پول ملی
گروه اقتصادی برهان/ دکتر عبدالمجید شیخی؛
از سال 1960 تاکنون، در بیش از 70 کشور این برنامه پیاده شده است. از جمله در کشورهای در حال توسعهای مانند آرژانتین (4بار) و نسبتاً پیشرفتهای چون برزیل (6بار) و ترکیه. مضرات و مزایایی از طرف دو گروه مخالف و موافق در واکنش به این برنامه و پیشنهاد ابراز شده، که در ادامه به اختصار مطرح میگردد.
مضرات: هزینهی چاپ اسکناس و ضرب سکهی جدید- هزینهی اجتماعی تطبیق قیمتها با قیمتهای جدید و اختلال چند ماهه در ارتباطات تجاری داخلی مردم و برخی نیز به اشتباه آثار تورمی را بر شمردهاند.
مزایای این طرح عبارتانداز: کوتاه کردن محاسبات و محاورات تجاری، صرفه جویی در وقت گفتوگو و مذاکره، کتابت و ذخیره سازی ارقام و اطلاعات، تسهیل معاملات، کاهش آثار روانی ضعیف ماندن پول ملی که نوعی آثار روانی انباشته شده در عقبهی خود دارد، کم شدن حجم پول قابل حمل در بخش احتیاطی تقاضا، به طوری که طبق معدل رفتار جهانی رقم سرانهی هر اسکناس به 12 تا 14 ورقه برسد؛ همچنین لازم به ذکر است هم اکنون سرانهی نگهداری مردم ما 114 اسکناس است. - مردم در محاورهها با ریال فاصله داشته و با تومان معامله میکنند. در مقیاسهای بالاتر «واژهی تومان» نمایندهی یک میلیون تومان است. آثار روانی ضد تورمی و تقویت پول ملی در دراز مدت، نقل انتقال راحتتر دیون و غیره ...
قبل از ارایهی پیشنهاد به عنوان مقدمه، چند نکته در جهت شفافتر سازی موضوع قابل تذکر و مهم است.
الف) باید توجه داشت در این مقطع زمانی که هنوز در ابعاد سه رقمی (صدگان) ریال کالای قابل عرضه وجود دارد با حذف سه صفر یا چهار صفر به ناچار باید واحدهای پولی با اعشار مانند سابق که به نامهای«قران، عباسی و شاهی» بودند و یا به تازگی ریال و نیم ریالی نیز تولید کنیم که در این صورت گریزی از هزینههای تولید واحدهای ریز و خُرد نیست. اگر این واحدهای ریز تولید نشوند، هزینهی گرد شدن قیمتها بیشتر از جیب مردم و به نفع فروشندهها در بخش توزیع و بازرگانی خواهد بود.
ب) یکی از مهمترین دلایل منطقی، مخالفت وجود نرخ دو رقمی تورم بوده است. البته به حول و قوهی الهی در سال جهاد اقتصادی امید میرود با تلاشها و مجاهدت مردم و دولت به یک رقمی تبدیل شود. وجود تورم حتی باعث شده برخی از کشورها مانند برزیل تاکنون شش بار واحد پول خود را عوض کنند. زیرا وجود تورم باعث نقض غرض میشود. به عنوان مثال در کشور ما با فرض تداوم وضع موجود شاید ناچار شویم پس از 5 تا 7 سال دوباره یک صفر را حذف کنیم. بنابراین همین روال خود به بی اعتمادی دامن میزند و با اهداف ایجاد اعتماد با ثبات نسبت به پول ملی در تناقض است.
شواهد نشان میدهد حذف چند صفر از پول ملی از سوی دولت تنها به دلیل تقویت پول ملی کشور بوده است.
ج) با توجه به اختلالات موجود و باقی مانده در نظام قیمتها ناشی از: - پرداخت یارانههای غیر مستقیم و مراحل اولیهی قانون هدفمند سازی یارانهها- وجود دخالت در بازار عرضهی برخی از کالاها و تحت الحفظ بودن قیمت برخی از کالاها- وجود نظارت بر عرضه، به خصوص نظارت بر قیمت برخی از کالاها ولو به کل غیر کامل- وجود برخی از محدودیتهای غیر تعرفهای که موجب تفاوت فاز در قیمتهای داخلی و خارجی لب مرز شده است- عدم اشباع برخی از بازارهای کالاها که موجب عدم تعادل در قیمت و مقدار است- اختلال در قیمت تمام شدهی کالاهای تولید داخل به سبب وجود یارانهی انرژی که مستعّد اصلاح زیادی هستند و هنوز از سوی ستاد محترم طرح تحول اقتصادی همانند خانوار برنامه پرداخت یارانهی مستقیم به واحدهای بهرهبرداری تولیدی اعلام نشده و لذا عدم تسری مدیریت خود گردان انرژی در واحدهای تولیدی فعال نشده است- و دلایل دیگر
با اتکا به سه مقدمهی مهم فوق نتیجه گیری میشود که: برای اخذ نتیجهی بهتر و بیشتر از برنامه، حذف چند صفر از پول ملی در اجرای این برنامه حتی المقدور، تعجیل صورت نگیرد.
زیرا اول؛ اجرای هم زمان چند برنامهی جریان ساز مانند قانون بزرگ هدفمند سازی یارانهها و طرحهای شش گانهی تحول اقتصادی باعث اختلال ضربدری و مضاعف در رفتار عوامل اقتصادی و سر در گمی نقاط تعادلی در بازار میشود؛ بنابراین کاملترین راه، انجام به نوبت محورها است.
دوم؛ باید اجازه دهیم تا خلاهای قیمتی و موانع تحقق قیمتهای واقعی بر مبنای قیمت تمام شدهی صرفه جویانهی انرژی واحدهای تولیدی برطرف شود تا در بازار در مراحل اولیه قبل از تعادل رانت قیمتی برای عواملی ولو به صورت کوتاه مدت، ایجاد نشود.
سوم؛ باید صبر کنیم تا پس از اصلاح یارانهها به طور کامل و سیاستهای تقویت متغیرهای حقیقی اقتصاد از یک طرف سیاستهای درآمدی حقیقی که خوشبختانه دولت در این زمینه مصمم است بخش حقیقی اقتصاد تحریک شده و فرآیند تولید سرعتی بیشتر و یا متناسبتر نسبت به بخش مجازی و پولی بگیرد و بازار کالاها و خدمات به بلوغ بهتری برسد. در این صورت پول ملی تقویت میشود و زبانههای تورم، مهار میشوند و اگر به زیر 5 درصد برسد و سپس برنامهی حذف چند صفر اجرا شود، نتیجه بخشتر خواهد بود. در واقع منظور این است که حفظ ارزش پول مقدم بر حذف چند صفر است. بنابراین بهتر است بستهی سیاستی کامل حفظ ارزش پول ملی به عنوان مقدمهی حذف چند صفر در اسرع وقت و کوتاه مدت پیاده شود. در بستهی سیاستی کامل، حفظ ارزش پول ملی، سیاستهای مختلف تقویت صادرات همگام با تقویت ارزش پول ملی مانند برنامهی هدفمند جوایز صادراتی و تضمینی، نرخ ارز شناور مدیریت شده و غیره دیده خواهد شد.
چهارم؛ اگر صبر کنیم تا پس از مدت زمانی خرده کالاهای با قیمت سه رقمی(صدگان) از دایرهی عرضه خارج شوند چه بسا نیاز به تولید پول خرده در ابعاد اعشاری واحد پول ملی کمتر شود و هزینهی جایگزینی دولت و مردم کاهش یابد. همین مسألهی کوچک میتواند باعث تحریک قیمتها شود.
پنجم؛ بر خلاف برخی پیشنهادها از نام ریال و تومان مجدد باید استفاده کرد.
بنابراین، شواهد نشان میدهد حذف چند صفر از پول ملی از سوی دولت تنها به دلیل تقویت پول ملی کشور بوده و تجربیات دیگر جهانی هم بیانگر آن است که این اقدام با توصیهها و پیشنهادهای فوق قابل اجراست و جای هیچ نگرانی نیز در این زمینه وجود ندارد.*
(*) دکتر عبدالمجید شیخی، کارشناس اقتصادی و عضو هیأت علمی دانشگاه