معمای ۶۰۰ هزار خانه خالی در برابر درآمد ۷۷۰ میلیون تومانی!
قانون مالیات بر خانههای خالی که قرار بود قفلِ احتکار مسکن را بشکند، خود در هزارتوی پاسکاری اطلاعاتیِ دستگاهها گرفتار شده است. ما در این گزارش به بررسی یک شکاف عجیب پرداختهایم: چگونه از ۶۰۰ هزار خانه خالیِ شناساییشده، تنها درآمدی قطرهچکانی نصیب قانون میشود؟ گرهی که باز شدن آن میتواند کلیدِ بازگشتِ تعادل به بازار مسکن باشد.
افزایش هزینه مسکن و اجارهبها در سالهای اخیر، خانهدار شدن را برای بسیاری از خانوارها به یک دغدغه جدی تبدیل کرده است؛ در این میان، خالی ماندن بخشی از واحدهای مسکونی و کاهش عرضه به بازار اجاره، یکی از موضوعاتی است که مورد توجه سیاستگذاران قرار گرفته است.
برخی شهروندان و مستأجران از دشواری تأمین مسکن میگویند. یکی از شهروندان میگوید: مستأجرم. ۵ ساله متأهلم، خانه ندارم و در خانه پدری ساکن هستم. در مقابل، برخی کارشناسان و شهروندان معتقدند بخشی از مالکان، واحدهای مسکونی خود را با هدف فروش در آینده و کسب سود بیشتر، وارد بازار اجاره نمیکنند.
یکی از شهروندان در اینباره میگوید: یک سریها حاضرند خانهشان را، حالا نوسازی که میخرند، اجاره ندهند تا بعداً به اسم اینکه ساختمانی است که کلید نخورده و کسی استفاده نکرده، با قیمت بالاتر بتوانند بفروشند.
در چنین شرایطی، قانون مالیات بر خانههای خالی با هدف مقابله با خالی نگه داشتن واحدهای مسکونی و افزایش عرضه به بازار تصویب شد. این قانون با ۱۶۹ رأی به تصویب رسید تا با استفاده از ابزار مالیاتی، مالکان به عرضه واحدهای بدون استفاده خود ترغیب شوند.
با این حال، اجرای این پایه مالیاتی با چالشهایی از جمله نقص اطلاعات و همکاری میان دستگاههای مختلف مواجه بوده است. یکی از مسئولان در ارزیابی عملکرد این قانون میگوید: عملکردها به گونهای نیست که آن انتظارات ما را برآورده کند.
بر اساس قانون، وزارت راه و شهرسازی موظف است اطلاعات خانههای خالی را از طریق سامانه املاک و اسکان شناسایی و در اختیار سازمان امور مالیاتی قرار دهد تا مالیات مربوطه مطالبه و وصول شود.
در سال ۱۴۰۴ بیش از ۶۰۰ هزار واحد مسکونی خالی از طریق اطلاعات سامانه املاک و اسکان شناسایی شده است و طبق اعلام مسئولان، اطلاعات این واحدها به تدریج برای سازمان امور مالیاتی ارسال میشود.
با این حال، درباره اجرای این تکلیف قانونی اختلاف نظرهایی وجود دارد. یکی از مسئولان میگوید: تا پایان تیرماه تکلیف قانونی داشتند که لیست خانههای خالی که در سال ۱۴۰۴ احصا کردند را برای سازمان امور مالیاتی کشور ارسال کنند، اما لیستشان را ندادند.
در سوی دیگر، آمار درآمدهای وصولشده از محل مالیات بر خانههای خالی نیز نشان میدهد این پایه مالیاتی تاکنون درآمد قابل توجهی برای دولت ایجاد نکرده است. بر اساس آمار سازمان امور مالیاتی کشور، درآمد مالیات بر خانههای خالی در سال ۱۴۰۳ حدود ۱۶ میلیارد تومان، در سال ۱۴۰۴ حدود ۷ میلیارد تومان و در پنج ماهه نخست سال ۱۴۰۵ حدود ۷۷۰ میلیون تومان بوده است.
این ارقام در مقایسه با تعداد واحدهای خالی شناساییشده، نشان میدهد میان شناسایی خانههای خالی و وصول مالیات از این واحدها فاصله قابل توجهی وجود دارد.
مالیات بر خانههای خالی صرفاً یک ابزار درآمدی برای دولت نیست و هدف اصلی آن، ایجاد انگیزه برای عرضه واحدهای بدون استفاده به بازار مسکن و اجاره است. با این حال، تحقق این هدف به شناسایی دقیق واحدهای مشمول، تبادل بهموقع اطلاعات میان دستگاهها و اجرای مؤثر فرآیند مطالبه و وصول مالیات وابسته است.
