میزان ضربه‌ تجاری ترامپ به شرکای تجاری ایران/ چین و ترکیه تغییر رویکرد می‌دهند؟

بر اساس آمار تجارت خارجی کشور در ۹ ماهه ابتدایی، میزان صادرات غیر نفتی ایران به ارزش ۴۱.۲ میلیارد دلار بوده که در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته، کاهش ۵.۷۸ درصدی را به همراه داشته است. این اتفاق درحالی رقم خورد که وزن صادراتی رشد ۱.۰۲ درصدی را تجربه کرد که می‌تواند روند نزولی قیمت کامودیتی‌ها را در یک سال گذشته توجیه کند.

در سمت مقابل نیز، میزان واردات کشور در این مدت، با افزایشی ۲.۷۵ درصدی در وزن و کاهشی ۱۵.۲۳ درصدی در ارزش دلاری در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته، به ترتیب به ارقام ۲۹.۳ میلیون تن و ۴۴.۲ میلیارد دلار رسیده است.

نیمی از تجارت ایران تنها با دو کشور!

طی نه ماهه سال ۱۴۰۴، بیشترین میزان صادرات کشور، به مقصد کشور‌های چین، عراق، امارات، ترکیه و افغانستان بوده است. در سمت واردات نیز، امارات، چین و ترکیه در جایگاه اول تا سوم قرار دارند. بنابراین می‌توان گفت که مجموع تجارت با دو کشور امارات و چین به ترتیب اعداد ۱۹.۳ و ۲۲.۳ میلیارد دلار را خلق کردند که ۵۰ درصد تجارت ایران را تشکیل می‌دهند.

این در حالی است که اخیرا دونالد ترامپ کشور‌های تجارت‌کننده با ایران را تهدید کرد که در صورت تداوم تجارتشان، تعرفه‌های ۲۵ درصدی کالایی بر آنها اعمال خواهد کرد. از آن‌جایی که نزدیک به نیمی از تجارت ایران با دو کشور چین و امارات است، تغییر نگرش آنها و وزن دادن به صحبت‌های رئیس جمهوری آمریکا، می‌تواند ضربه‌ی بزرگی به کشور وارد کند. حتی اگر ترکیه را به آمار‌های خود اضافه کنیم، متوجه می‌شویم که سه کشور مذکور، سهم ۶۳ درصدی از تجارت ایران را تشکیل می‌دهند.

برای این‌که مشخص شود این تهدید ترامپ بر روی کشور‌های مذکور تا چه اندازه می‌تواند کارا باشد، باید حجم صادرات آنها را به آمریکا مورد ارزیابی قرار داد. براساس آمارها، ارزش صادرات چین به آمریکا در سال ۲۰۲۴، حوالی ۴۴۰ میلیارد دلار بود. این عدد برای ترکیه و امارات، به ترتیب در محدوده‌ی ۱۵.۶ و ۷.۴ میلیارد دلار قرار گرفت. از سوی دیگر، تعرفه‌ی وارداتی آمریکا بر کشور‌های چین، ترکیه و امارات به ترتیب ۱۹.۳، ۵ و ۳ درصد است.

از آن‌جایی که ارزش صادرات امارات به ایران تنها در ۹ ماهه سال جاری بالغ بر ۱۳.۵ میلیارد دلار بوده، ایران مقصد واردات بزرگتری برای امارات محسوب می‌شود و شاید تهدید ترامپ بر این کشور چندان اثرگذار نباشد. اما برای چین و ترکیه قضیه متفاوت است؛ به طوری که حجم صادرات چین و ترکیه به آمریکا نسبت به ایران به حدی بیشتر است، که اعمال تعرفه‌ی ۲۵ درصدی تهدیدی بزرگ برای آنها به حساب می‌آید.

در صورت اعمال فشار آمریکا، چین ۲۵ میلیارد دلار انتفاع از تفاوت تعرفه‌ی فعلی و تعرفه‌ی تحمیلی از دست خواهد داد. ترکیه نیز که تنها ۵ درصد تعرفه پرداخت می‌کند، با اعمال تعرفه‌ی ۲۵ درصدی، متحمل ۳ میلیارد دلار خسارت خواهد شد. واضحاً، دو کشور چین و ترکیه یا کاهش تجارت خود با ایران را در دستور کار قرار می‌دهند، یا تجارت خود را غیررسمی‌تر از گذشته دنبال خواهند کرد. این یعنی در صورت تغییر رویکرد آنها برای تجارت با ایران، برای جایگزینی بازار هدف کار ساده‌ای در پیش نخواهیم داشت.