مناطق آزاد ایران، الگویی پیشران برای اقتصاد غیرنفتی است
یک کارشناس مناطق آزاد گفت: مناطق آزاد با تکیه بر ظرفیتهای جغرافیایی و لجستیکی، میتوانند به الگویی پیشران برای تقویت اقتصاد غیرنفتی و توسعه صادرات کشور تبدیل شوند.
کمال ابراهیمی کاوری، تحلیلگر مناطق آزاد تجاری با اشاره به عملکرد مناطق آزاد تجاری ایران اظهار کرد: مناطق آزاد تجاری ایران قرار بود موتور محرک اقتصاد غیرنفتی، پیشران صادرات و پل ارتباطی کشور با بازارهای منطقهای و جهانی باشند.
وی افزود: در اسناد بالادستی، اهدافی همچون جذب سرمایهگذاری خارجی، توسعه زیرساختهای لجستیکی، ایجاد اشتغال پایدار و تبدیل شدن به هابهای اقتصادی منطقهای برای مناطق آزاد تعریف شده است، اما فاصله میان این تصویر ترسیمشده و واقعیت میدانی، پرسشی جدی را پیش روی سیاستگذاران قرار داده است.
این تحلیلگر مناطق آزاد با طرح این پرسش که چرا بسیاری از مناطق آزاد هنوز به اهداف اصلی خود نرسیدهاند، تصریح کرد: در میدان عمل، آنچه بیش از هر چیز مشاهده میشود، پراکندگی تصمیمها، تغییرات مکرر مدیریتی و نبود نقشه اقتصادی مشخص برای هر منطقه است.
وی یادآور شد: برخی از مناطق آزاد هنوز بهطور دقیق نمیدانند که قرار است قطب تولید صادراتمحور باشند، مرکز لجستیک منطقهای شوند یا صرفاً به واردات و توزیع کالا اکتفا کنند. این بلاتکلیفی راهبردی باعث شده پروژهها نیمهتمام باقی بماند و سرمایهگذار با تردید به آینده نگاه کند.
ابراهیمی کاوری با انتقاد از غلبه فعالیتهای نمایشی بر اقدامات زیرساختی گفت: در بسیاری موارد، تمرکز بر همایشها، تفاهمنامههای متعدد، بازدیدهای تشریفاتی و ارائه گزارشهای پرزرقوبرق، جای اقدامات ساختاری را گرفته است.
وی تصریح کرد: این اقدامات اگرچه ظاهری فعال از مدیریت مناطق آزاد ارائه میدهد، اما وقتی شاخصهای ملموس اقتصادی مانند رشد صادرات، افزایش سرمایهگذاری محققشده و ایجاد اشتغال پایدار مورد ارزیابی قرار میگیرد، دستاوردها کمتر از سطح انتظارات است.
این تحلیلگر مناطق آزاد تأکید کرد: اقتصاد با آمار و بنر رشد نمیکند، بلکه با پروژهای رشد میکند که به بهرهبرداری برسد و در تراز ارزی کشور اثر واقعی بگذارد.
وی با اشاره به اهمیت ثبات سیاستی در جذب سرمایهگذاری داخلی و خارجی ادامه داد: سرمایهگذار بیش از هر چیز به ثبات و پیشبینیپذیری نیاز دارد. تغییرات پیدرپی سیاستها، نبود نظام شفاف ارزیابی عملکرد مدیران و فقدان گزارشدهی دقیق از نتایج، فضای تصمیمگیری را پرریسک میکند.
ابراهیمی کاوری افزود: در چنین شرایطی، حتی مزیتهای قانونی و معافیتهای مالیاتی مناطق آزاد نیز نمیتواند خلأ اعتماد را جبران کند.
وی با تأکید بر ظرفیتهای جغرافیایی و اقتصادی مناطق آزاد تجاری ایران گفت: دسترسی به آبهای آزاد، همجواری با بازارهای پرتقاضای منطقه، قرارگیری در مسیر کریدورهای ترانزیتی و برخورداری از نیروی انسانی جوان، از جمله مزیتهایی است که بسیاری از کشورها برای آن برنامهریزی بلندمدت انجام دادهاند.
این تحلیلگر مناطق آزاد تصریح کرد: مسئله اصلی کمبود ظرفیت نیست، بلکه نحوه بهرهبرداری از این ظرفیتهاست. اگر مناطق آزاد بخواهند از وضعیت «توسعه روی کاغذ» خارج شوند، باید به اصول بنیادین بازگردند؛ از جمله تعریف مأموریت روشن برای هر منطقه، تمرکز بر تولید و صادرات واقعی، استقرار نظام ارزیابی عملکرد مدیران، شفافیت در گزارشدهی و اولویت دادن به پروژههای زیرساختی اثرگذار به جای فعالیتهای کوتاهمدت و نمایشی.
ابراهیمی کاوری یادآور شد: بدون این اصلاحات ساختاری، فاصله میان برنامه و اجرا همچنان باقی خواهد ماند.
وی در پایان خاطرنشان کرد: مناطق آزاد میتوانند همچنان پیشران اقتصاد غیرنفتی و توسعه صادرات باشند، اما تنها در صورتی که از چرخه روزمرگی و تصمیمهای مقطعی عبور کنند. اقتصاد ایران امروز بیش از هر زمان دیگری به عملکرد واقعی نیاز دارد، نه گزارشهای امیدوارکننده؛ میدان عمل، محل سنجش اعتبار سیاستهاست و مناطق آزاد باید از روی کاغذ به زمین واقعیت بازگردند.
