تأمین اجتماعی سوابق شغلی 20 سال گذشته کارگران را شفاف کند

سید سعید فتاحی, مشاور کانون عالی انجمن های صنفی کارگران ایران,‌درباره مشاغل سخت و زیان آور گفت:  در سال‌های اخیر، مشاغل سخت و زیان‌آور و چالش‌های ناشی از آن برای کارگرانی که امیدی به بازنشستگی با این قانون ندارند، به یکی از دغدغه‌های جدی جامعه کارگری تبدیل شده است. از یک سو، مشکلات زیرساختی برای کارگران و از سوی دیگر، ضعف‌ها و تخلفات برخی کارفرمایان موجب شده است کارگران به اجبار به کار ادامه دهند و از درخواست بازنشستگی بر اساس قوانین مشاغل سخت و زیان‌آور صرف‌نظر کنند. آنان ناچارند با وجود خطرات جسمی، همچنان در محیط‌های آلاینده و پرریسک فعالیت کنند.

وی افزود: یکی از مشکلات اساسی، اقدام اشتباه کارفرمایان یا پیمانکاران در شرکت‌های دولتی طی سال‌های گذشته است که نسبت به ارسال عناوین شغلی کارگران به‌صورت فله‌ای و نادرست به سازمان تأمین اجتماعی اقدام کرده‌اند. اکنون پس از گذشت بیست سال (معادل 7300 روز کار)، هنگامی‌ که کارگران برای بازنشستگی به سازمان مراجعه می‌کنند، با عناوینی مواجه می‌شوند که هیچ سنخیتی با شغل واقعی آنان ندارد. همین موضوع باعث شده کارگران در روند درخواست بازنشستگی خود دچار سردرگمی شوند، چرا که با این عناوین اشتباه دیگر مشمول قانون مشاغل سخت و زیان‌آور نمی‌شوند.

وی گفت: کارگری که بیست سال حق بیمه پرداخت کرده، حق دارد از عنوان شغلی واقعی خود مطلع باشد تا بتواند بر اساس آن در سامانه مشاغل سخت و زیان‌آور ثبت‌نام کند. اما متأسفانه سازمان تأمین اجتماعی در عمل از ارائه این اطلاعات، به‌ویژه مربوط به دوره‌های پیش از سال 1395، خودداری می‌کند. در نتیجه، کارگران ناچار می‌شوند با استفاده از عنوان‌های کلی و غیرواقعی در سامانه ثبت‌نام کنند و پس از طی فرآیندی طولانی – گاه بیش از دو سال – و دریافت رأی نهایی، در نهایت با بن‌بست مواجه شوند.

وی افزود: اگر سازمان در زمان ثبت درخواست کارگر، عناوین دقیق و واقعی شغلی را در اختیار او قرار دهد، روند ثبت صحیح و بازنشستگی در زمان مقرر به‌راحتی انجام می‌شود. اما متأسفانه در گذشته، سازمان تأمین اجتماعی و کارفرمایان در انجام وظایف قانونی خود کوتاهی کرده‌اند. برخی کارفرمایان، آگاهانه یا ناآگاهانه، برای کاهش مبلغ حق بیمه از عناوینی مانند «کارگر ساده»، «کارگر متفرقه» یا «کارگر عام» استفاده کرده‌اند که اکنون پس از گذشت سال‌ها، مشکلات فراوانی برای کارگران ایجاد کرده است.

وی گفت: در وضعیت فعلی، بسیاری از کارگران ناچارند برای احقاق حق خود به مراجع حل اختلاف و هیأت‌های تشخیص ادارات کار استان‌ها مراجعه و علیه کارفرمایان شکایت کنند. ولی حتی پس از صدور رأی مبنی بر اصلاح عنوان شغلی، برخی کارفرمایان از پرداخت مابه‌التفاوت حق بیمه خودداری می‌کنند و عملاً باز هم کارگران زیان می‌بینند.

وی افزود: ضروری است سازمان تأمین اجتماعی عملکرد خود را درباره اعلام عناوین شغلی کارگران در بیست سال گذشته شفاف‌سازی کند تا افرادی که واقعاً در مشاغل سخت و زیان‌آور فعالیت داشته‌اند بتوانند در موعد مقرر بازنشسته شوند، نه اینکه سال‌ها در راهروهای شعب تأمین اجتماعی و ادارات کار گرفتار مراجعات مکرر باشند.

وی گفت: علاوه بر این، یکی از بزرگ‌ترین دغدغه‌های کارگران، ایمن‌سازی محیط‌های کاری است. اگر دولت‌ها برای نوسازی صنایع، اصلاح کارگاه‌ها و ارائه تسهیلات بلاعوض به کارفرمایان اقدام کنند، بسیاری از مشکلات کنونی برطرف خواهد شد و کارگران دیگر تمایلی به بازنشستگی زودهنگام نخواهند داشت، بلکه با آرامش و سلامت جسمی بیشتری در محیط کار ادامه فعالیت می‌دهند.

وی افزود: با این حال، قوانین مشاغل سخت و زیان‌آور باید برای کسانی اجرا شود که واقعاً در این مشاغل فعالیت دارند، نه برای افرادی که با زدوبند و ارسال عنوان‌های شغلی جعلی به‌دنبال بازنشستگی غیرقانونی هستند. جامعه کارگری مخالف چنین سوءاستفاده‌هایی است و در برابر آن خواهد ایستاد، چرا که این رفتارها موجب آسیب جدی به صندوق‌های بازنشستگی و پایمال شدن حقوق کارگران واقعی می‌شود.

وی گفت: متأسفانه در برخی موارد دیده می‌شود که کارفرمایان معدودی در سال‌های پایانی خدمت کارگران (سال‌های 18یا 19سابقه) اقدام به اخراج آنان می‌کنند تا امکان استفاده از قانون بازنشستگی مشاغل سخت و زیان‌آور را از آنان سلب کنند. این رفتارها ظلم آشکاری در حق کارگران زحمت‌کش است و لازم است نهادهای نظارتی و شورای عالی حفاظت فنی برای جلوگیری از این تخلفات، تدابیر جدی بیندیشند.